चन्द्रपुर, 03 जून (हि.स.)। महाराष्ट्र के ताडोबा-अंधारी टाइगर रिजर्वबाट ओडिशाको सिमलीपाल टाइगर रिजर्भमा स्थानान्तरण गरिएकी बघिनी ‘जीनत’ ले चारवटा शावक जन्माएकी छन्। यस घटनालाई सिमलीपालमा बाघ संरक्षण तथा आनुवंशिक विविधता वृद्धि गर्ने दिशामा ठूलो सफलता मानिएको छ। वन विभाग र वन्यजन्तु विशेषज्ञहरूले यसलाई संरक्षण प्रयासहरूको महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
वन विभागका एक वरिष्ठ अधिकारीका अनुसार, सिमलीपाल टाइगर रिजर्भमा बाघहरूको आनुवंशिक विविधता बढाउन तथा उनीहरूको दीर्घकालीन संरक्षण सुनिश्चित गर्न बाघ स्थानान्तरण कार्यक्रम शुरु गरिएको थियो। सिमलीपाल देशका महत्वपूर्ण बाघ आवासहरूमध्ये एक हो। यहाँ पाइने केही बाघहरूमा विशेष आनुवंशिक गुणका कारण गाढा कालो धर्का देखिने भएकाले उनीहरूलाई ‘मेलानिस्टिक टाइगर’ भनिन्छ। यही कारण बाहिरी क्षेत्रबाट बाघ ल्याएर आनुवंशिक विविधता विस्तार गर्ने योजना बनाइएको थियो।
केन्द्रिय पर्यावरण, वन एवं जलवायु परिवर्तन मन्त्रालयको स्वीकृतिपछि ओडिशा वन विभागले महाराष्ट्रको ताडोबा-अन्धारी टाइगर रिजर्भबाट बाघ स्थानान्तरण प्रक्रिया शुरु गरेको थियो। यसअन्तर्गत अक्टोबर-नोभेम्बर २०२४ मा ‘जमुना’ र ‘जीनत’ नामका दुई बघिनीलाई सिमलीपालमा छोडिएको थियो। तर, स्थानान्तरणको केही समयपछि जीनत सिमलीपालबाट बाहिर निस्केर झारखण्ड र पश्चिम बङ्गालका जंगलहरूमा भौतारिँदै पुगेकी थिइन्। उनको लामो यात्राले वन्यजन्तु संरक्षणकर्मी र विशेषज्ञहरूको ध्यान आकर्षित गरेको थियो। वन विभागको निरन्तर प्रयासपछि उनलाई पुनः नियन्त्रणमा लिएर १ जनवरी, २०२५ मा सिमलीपालभित्रको ८ हेक्टर क्षेत्रफल भएको संरक्षित घेराभित्र राखिएको थियो।
धेरै महिनासम्म अनुकूलन प्रक्रिया पूरा गरेपछि अप्रेल २०२५ मा जीनतलाई पुनः जंगलमा छोडियो। त्यसपछि उनले सिमलीपालको मुख्य वन क्षेत्रमा आफ्नो क्षेत्र स्थापित गरिन् र जनवरी २०२६ मा स्थानीय नर बाघसँग उनको संयोग भएको थियो। सोही संयोगपछि जीनतले चार स्वस्थ शावकलाई जन्म दिएकी हुन्।
वन विभागका अनुसार, शावकहरूको हालको उमेर करिब तीनदेखि चार हप्तासम्म रहेको छ। गत २८ मईमा क्यामेरा ट्र्यापमा जीनत आफ्ना चार बच्चासहित देखिएपछि यस संरक्षण परियोजनाको सफलतामा औपचारिक पुष्टि भएको हो।
विशेषज्ञहरूका अनुसार, अर्को राज्यबाट स्थानान्तरण गरिएकी बघिनीले नयाँ आवासमा सफलतापूर्वक प्रजनन गरी बच्चा जन्माउनु अत्यन्त महत्वपूर्ण उपलब्धि हो। यसले सिमलीपालमा बाघको संख्या वृद्धि गर्न र आनुवंशिक विविधतालाई थप सुदृढ़ बनाउन मद्दत गर्नेछ।
वन्यजन्तु विशेषज्ञहरूका अनुसार, जीनतको कथा केवल एक बघिनीको मात्र कथा होइन, यो वैज्ञानिक योजना, वन विभागको निरन्तर मेहनत र सफल बाघ संरक्षण मोडेलको प्रेरणादायी उदाहरण हो। चार नयाँ बच्चाको जन्मसँगै सिमलीपालका जंगलमा नयाँ आशा जागेको छ र देशको बाघ संरक्षण अभियानले अर्को महत्वपूर्ण सफलता हासिल गरेको छ।
---------------
हिन्दुस्थान समाचार / भवानी थामी
09 Jun 2026
