- खेलो इन्डिया कार्यक्रमबाट पनि प्रभावित गौरव अवस्थी
लखनउ, १३ अक्टोबर (हि.स.)। खेलो इन्डियाका विभिन्न प्रतियोगिताहरू भइरहेका बेला उत्तर प्रदेशको राजधानी लखनउमा एक युवा सामाजिक कार्यकर्ताले कुनै प्रचार-प्रसारबिना हकी खेलाडीहरूको नयाँ पुस्ता तयार गरिरहेका छन्। सीमित स्रोतसाधनका बावजुद गौरव अवस्थीले आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारका बालबालिकालाई निःशुल्क प्रशिक्षण प्रदान गर्दै आएका छन्। उनको प्रयासबाट तयार भएका ५२ भन्दा बढी खेलाडी विभिन्न खेल छात्रावास, खेल एकेडेमी तथा खेलकुद महाविद्यालयहरूमा छनोट हुन सफल भएका छन्।
यस पहलको विशेष पक्ष के छ भने एकेडेमीमा प्रशिक्षण लिने बालबालिकाबाट कुनै शुल्क लिइँदैन। कतिपय बालबालिकाका परिवारले हकी खेलबारे सुनेका समेत थिएनन् भने उनीहरूलाई दैनिक खानपानको व्यवस्था गर्नसमेत कठिनाइ थियो। तर, अहिले यही एकेडेमीबाट प्रशिक्षण लिएका खेलाडीहरूले विभिन्न खेल संस्थामा आफ्नो स्थान बनाउन सफल भएका छन्।
यस पहलको सुरुआत लखनउका युवा सामाजिक कार्यकर्ता गौरव अवस्थीले गरेका हुन्। उनी यसअघि एउटा खेल एकेडेमीसँग आबद्ध थिए। तर, आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारका बालबालिकाका लागि काम गर्ने उनको चाहना त्यहाँ पूरा हुन सकेन। त्यसपछि उनले आफ्नै पहलमा नयाँ बाटो रोजे।
आर्थिक स्रोत र आवश्यक सम्पर्कको अभाव भए पनि हकी खेलप्रतिको उनको लगावमा कुनै कमी थिएन। यही लगावका साथ उनले सुरुमा शिवाजी हकी एकेडेमी स्थापना गरे। त्यसपछि आफ्ना शुभचिन्तकहरूसँग मिलेर लखनउका विभिन्न टोल तथा पार्कहरूमा पुग्दै खेलप्रति रुचि भएका बालबालिकाको खोजी गर्न थाले।
बालबालिकाको प्रतिभा पहिचान गरेपछि उनले उनीहरूका अभिभावकसँग भेटघाट गरी खेलकुदको महत्त्वबारे जानकारी गराए। आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारका बालबालिकालाई एकेडेमीसँग जोड्नु उनका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती थियो। तीमध्ये कतिपय बालबालिका सडकमा फोहोर टिपेर परिवारलाई आर्थिक सहयोग गरिरहेका थिए। अवस्थीले अभिभावकलाई सम्झाउँदै र बालबालिकालाई खेलप्रति प्रोत्साहित गर्दै उनीहरूलाई प्रशिक्षणमा सहभागी गराए। आवश्यक परेको अवस्थामा उनले केही परिवारलाई सहयोगसमेत गरे।
गौरव अवस्थीका अनुसार निरन्तरको प्रयासपछि वीर शिवाजी हकी एकेडेमीका गतिविधिहरूले गति लिन थाले र प्रशिक्षण लिने बालबालिकाको सङ्ख्या पनि बढ्दै गयो। प्रशिक्षकहरूले बालबालिकाको खेल कौशल निखार्न थाले। यद्यपि, प्रशिक्षणका क्रममा विभिन्न कठिनाइहरू आए र एकपटक प्रशिक्षण नै प्रभावित हुने अवस्था सिर्जना भयो। तर, अवस्थीले ती चुनौतीहरू पार गर्दै आफ्नो अभियानलाई निरन्तरता दिए।
उनका अनुसार, सबैभन्दा ठूलो समस्या खेलमैदानको उपलब्धता रहेको छ। यसअघि सरकारी खेलमैदानमा सहज रूपमा अभ्यास गराउन सकिन्थ्यो। तर, तीमध्ये केही मैदान सार्वजनिक-निजी साझेदारी (पीपीपी) मोडेलअन्तर्गत सञ्चालन गर्न निजी क्षेत्रलाई दिइएपछि बालबालिकालाई नियमित अभ्यास गराउन कठिनाइ भयो। त्यसपछि उनले निजी क्षेत्रका पार्क तथा खेलमैदानहरूमा प्रशिक्षण सञ्चालन गर्ने विकल्प रोजे।
करिब एक दशकको निरन्तर मेहनतपछि २०२५ मा वीर शिवाजी हकी एकेडेमीले भारतीय हकी सङ्घबाट आबद्धता प्राप्त गर्न सफल भयो। यस एकेडेमीमा प्रशिक्षण लिएका कम्तीमा आधा दर्जन खेलाडी यसपटक विभिन्न खेल संस्थामा छनोट भएका छन्।
गौरव अवस्थीका अनुसार, सबल सिंह सहारनपुरस्थित खेलकुद महाविद्यालयमा, विक्रमेन्द्र सिंह भारतीय खेल प्राधिकरणको बरेली केन्द्रमा, प्रिन्स चौधरी फतेहपुरस्थित खेलकुद महाविद्यालयमा, सौरभ भारती झाँसीस्थित खेल छात्रावासमा, कार्तिकेय द्विवेदी रामपुरस्थित राज्य खेल छात्रावासमा र धनञ्जय वाराणसीस्थित खेल छात्रावासमा छनोट भएका छन्।
हालसम्म एकेडेमीबाट प्रशिक्षण लिएका कुल ५२ भन्दा बढी खेलाडी विभिन्न खेल छात्रावास तथा खेल संस्थामा छनोट भइसकेका छन्।
नोभेम्बरमा हनुमान कपको पाँचौँ संस्करण
हकी खेललाई लोकप्रिय बनाउने, नयाँ खेलाडी तयार गर्ने तथा खेलाडीलाई सम्भव भएसम्म सहयोग गर्ने उद्देश्यले वीर शिवाजी हकी एकेडेमीले हनुमान प्रतियोगिता आयोजना गर्दै आएको छ। यसअघि चारवटा ठूला प्रतियोगिता सम्पन्न भइसकेका छन्। यस वर्ष नोभेम्बरमा ‘हनुमान कप’ नामबाट पाँचौँ संस्करण आयोजना गरिने भएको छ।
प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको खेलो इन्डिया कार्यक्रमबाट प्रभावित गौरव अवस्थीले खेलाडीलाई प्रशिक्षण दिन पर्याप्त खेलमैदान उपलब्ध नहुनु आफ्नो अभियानको मुख्य चुनौती रहेको बताएका छन्। मैदानको अभावका कारण थप खेलाडीलाई प्रशिक्षण दिन नसकिएको उनको भनाइ छ।
आर्थिक सहयोगका सम्बन्धमा उनले दुई वर्षअघि राज्य सरकारबाट सहायता प्राप्त भएको जानकारी दिएका छन्। तर, हाल उनी आफ्नै स्रोतसाधनको भरमा हकी खेलका नयाँ प्रतिभालाई प्रशिक्षण दिन व्यस्त छन्।
अवस्थीका अनुसार, आठदेखि १० वर्ष उमेरका बालबालिकालाई खेलमा दक्ष बनाउन कम्तीमा चार वर्षसम्म निरन्तर प्रशिक्षण दिनुपर्ने हुन्छ। त्यसपछि मात्र उनीहरूले उच्चस्तरमा अघि बढ्ने अवसर प्राप्त गर्न सक्छन् र खेलप्रति उनीहरूको आत्मविश्वास पनि बढ्छ।
सीमित स्रोतसाधनका बावजुद गौरव अवस्थीले अघि बढाएको यो अभियानले आर्थिक अभावका कारण अवसरबाट वञ्चित बालबालिकालाई खेलकुदमा आफ्नो भविष्य निर्माण गर्ने बाटो खोलिदिएको छ। उनको सकारात्मक सोच र निरन्तर प्रयासबाट हरेक वर्ष नयाँ हकी खेलाडी तयार भइरहेका छन्।
