
- एक दशकअघि अध्ययनका लागि बैंगलोर आएका थिए बालेन्द्र शाह, अहिले प्रधानमन्त्री बनेर पहिलो राजकीय भ्रमणमा दिल्ली पुग्दै
काठमाडौं, २२ नोभेम्बर (हि.स.)। करिब एक दशकअघि नेपालका युवा बालेन्द्र शाह (बालेन) इन्जिनियरिङमा स्नातकोत्तर तहको अध्ययन गर्न भारत आएका थिए। त्यतिबेला उनले सायदै सोचेका थिए होलान् कि एक दिन उनी नेपालको प्रधानमन्त्री बनेर त्यही देशको राजधानी नयाँ दिल्लीको राजकीय भ्रमणमा पुग्नेछन्। बालेनको यो यात्रा अहिले नेपालको कार्यकारी प्रमुखका रूपमा भारत पुग्नेसम्म आइपुगेको छ।
प्रधानमन्त्री शाह आइतबार नेपाल वायुसेवा निगमको विमानबाट दुईदिने राजकीय भ्रमणका लागि नयाँ दिल्ली प्रस्थान गरेका छन्। प्रधानमन्त्री बनेपछि यो उनको पहिलो औपचारिक विदेश भ्रमण हो। उनी भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको निमन्त्रणामा भारत जाँदैछन्। रोचक कुरा के छ भने २०१५ को आसपास बालेन अध्ययनका लागि कर्नाटकको बैंगलोर पुग्दा नरेन्द्र मोदी आफ्नो पहिलो कार्यकालमा भारतका प्रधानमन्त्री थिए।
भारतसँग बालेनको सम्बन्ध प्रधानमन्त्री मोदीको निमन्त्रणामा मात्र सीमित छैन। भारतले उनको जीवन र शैक्षिक यात्रामा पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। २०१५ मा बालेन इन्जिनियरिङमा स्नातकोत्तर तहको अध्ययन गर्न भारत आएका थिए। नेपालबाट सिभिल इन्जिनियरिङमा स्नातक गरेपछि उनी स्ट्रक्चरल इन्जिनियरिङमा एमटेक गर्न चाहन्थे।
भारत आउने सुझाउ उनलाई उनकी दिदी सुजाता शाहले दिएकी थिइन्। सुजाता कर्नाटकको बेलगावीमा बस्छिन्। उनको विवाह कारवारनजिकै रहेको सेजेकन गाउँका हरिशकुमार सेजेकनसँग भएको थियो। उनले बालेनलाई भारतमा इन्जिनियरिङ अध्ययनका लागि राम्रा शैक्षिक संस्थानहरू उपलब्ध रहेको बताउँदै बैंगलोर जान सल्लाह दिएकी थिइन्। त्यसपछि बालेनले बैंगलोरस्थित निट्टे मीनाक्षी इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी (एनएमआईटी) मा भर्ना लिए। यो संस्था विश्वेश्वरैया टेक्नोलोजिकल युनिभर्सिटी (भीटीयू) सँग सम्बद्ध छ।
एनएमआईटीको सिभिल इन्जिनियरिङ विभागका प्राध्यापक एभी श्रेयसका अनुसार, २०१५ मा बालेनसँगै नेपाली विद्यार्थी सुनील लम्साल र प्रवीण श्रेष्ठले पनि कलेजमा भर्ना लिएका थिए। बालेन र सुनील छात्रावासको एउटै कोठामा बसेर अध्ययन गर्थे। सुनील अहिले बालेनको मन्त्रिपरिषद्मा पूर्वाधार विकासमन्त्री छन्।
इडली-डोसा मन पर्थ्यो, कन्नड भाषा पनि सिकेका थिए
बैंगलोरमा अध्ययनका क्रममा बालेनले स्थानीय जीवनशैलीलाई पनि नजिकबाट चिन्ने अवसर पाए। उनका भिनाजु हरिशकुमारका अनुसार, उनलाई दक्षिण भारतीय परिकारमध्ये इडली र डोसा निकै मन पर्थ्यो। उनले स्थानीय भाषा कन्नड पनि सिकेका थिए। उनी सामान्य कुराकानी गर्न र बाटो सोध्नेहरूलाई जवाफ दिन सक्ने भएका थिए।
बालेन बैंगलोरको पब संस्कृतिसँग पनि परिचित भएका थिए। उनी साथीहरूसँग स्काईबार, चर्च स्ट्रिट र कोरमंगला क्षेत्रका केही पबमा जाने गर्थे। उनका शिक्षकहरूका अनुसार, उनी साथीहरूसँग समाज, शासन व्यवस्था र भविष्यजस्ता विषयमा छलफल गर्ने गर्थे।
एनएमआईटीका उपाध्यक्ष सन्दीप शास्त्रीका अनुसार, बालेनको भूकम्प इन्जिनियरिङमा विशेष रुचि थियो। उनले यस विषयसँग सम्बन्धित परियोजना र इन्टर्नसिपमा पनि काम गरेका थिए। कलेजका डिन डा. सुधीर रेड्डीका अनुसार, बालेन अध्ययनमा राम्रो हुनुका साथै नेतृत्व क्षमता भएका विद्यार्थी पनि थिए।
इन्जिनियरदेखि काठमाडौंका मेयर र त्यसपछि प्रधानमन्त्रीसम्मको यात्रा
एमटेकको अध्ययन पूरा गरेपछि बालेन नेपाल फर्किए। यद्यपि उनले आफ्नो विशेषज्ञताको क्षेत्रमा लामो समयसम्म काम गरेनन्। केही वर्षपछि उनले राजनीतिमा प्रवेश गरे र मई २०२२ मा सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर निर्वाचित भए।
मेयरका रूपमा उनको आक्रामक कार्यशैली र तीखा सार्वजनिक टिप्पणीलाई लिएर पटक-पटक विवादसमेत भए, तर यही अवधिमा उनले ठूलो संख्यामा समर्थक पनि जुटाए।
त्यसपछि सेप्टेम्बर २०२५ मा भएको जेन-जी आन्दोलनले नेपालको राजनीतिको दिशा बदलिदियो। केपी शर्मा ओली नेतृत्वको तत्कालीन सरकार ढल्यो र ५ मार्चमा प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन भयो। बालेन राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (आरएसपी) सँग आबद्ध भएर निर्वाचनमा सहभागी भए।
उनले झापा-५ निर्वाचन क्षेत्रमा तत्कालीन राजनीतिक दिग्गज तथा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीलाई पराजित गर्दै विजय हासिल गरे। त्यसबेला उनका निकट नेताहरूको भनाइ थियो कि बालेन पुरानो पुस्ताका स्थापित नेताहरूलाई पराजित गरेर नयाँ पुस्ताको राजनीतिक नेतृत्वको अनुहार बन्न चाहन्थे।
निर्वाचनमा प्रधानमन्त्री पदका उम्मेदवारका रूपमा प्रस्तुत गरिएका बालेनको पार्टी आरएसपीले करिब दुईतिहाइ बहुमत प्राप्त गर्यो। त्यसपछि २६ मार्चमा उनी नेपालको प्रधानमन्त्री नियुक्त भए।
मोदीको निमन्त्रणाबाट तय भयो पहिलो विदेश भ्रमण
प्रधानमन्त्री बनेपछि बालेनको भारत भ्रमणको तयारी अक्टोबरमा त्यसबेला अघि बढेको थियो, जब भारतीय विदेश सचिव विक्रम मिस्री काठमाडौं पुगेका थिए। उनले प्रधानमन्त्री बालेन शाहसँग भेट गरी भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको निमन्त्रणा हस्तान्तरण गरेका थिए। यस क्रममा प्रस्तावित भ्रमण र त्यसबाट प्राप्त हुन सक्ने सम्भावित उपलब्धिबारे पनि छलफल भएको थियो।
दुईदिने राजकीय भ्रमणका क्रममा नेपाल र भारतबीच द्विपक्षीय सम्बन्ध, ऊर्जा सहयोग, व्यापार, पूर्वाधार तथा हवाई प्रवेश मार्ग (एयर रुट) जस्ता महत्त्वपूर्ण विषयमा छलफल हुने सम्भावना छ।
बालेनको यस भ्रमणलाई नेपालका साथै भारत र अन्तरराष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले पनि निकै महत्त्व दिएका छन्। एक दशकअघि उच्च शिक्षा हासिल गर्न बैंगलोर पुगेका एक नेपाली युवा प्रधानमन्त्री बनेर नयाँ दिल्ली पुग्नु उनको राजनीतिक तथा व्यक्तिगत यात्राको एउटा महत्त्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ।