वासिङ्टन/तेहरान, १४ जून (हि.स.)। अमेरिका र तेहरानबीच शान्ति सम्झौता अत्यन्त संवेदनशील मोडमा अड्किएको छ। धेरै दाबीहरूका बावजुद आज (आइतबार) इरानले त्यसमा हस्ताक्षर गर्न राजी भएको छैन। तथापि, मध्यस्थकर्ता पाकिस्तानले २४ घण्टाभित्र दुई देश राम्रो नतिजामा पुग्ने र हर्मुज जलडमरूमध्यको स्थिति फेरि पुरानै अवस्थामा फर्कने विश्वास व्यक्त गरिरहेकाे छ। अर्कातिर, इरानको सैन्य नेतृत्वले भने यसको ठ्याक्कै विपरीत दाबी गरिरहेको छ। प्रस्तावित शान्ति सम्झौताविरुद्ध इरानभित्र मानिसहरू विरोध गरिरहेका छन्। मशहद शहरका सड़कहरूमा प्रदर्शन जारी छ।
गुल्फ न्यूज, शिन्हुइ, अल जजीरा र सीबीएस न्युजका रिपोर्टअनुसार, इरानको उत्तरपूर्वी शहर मशहदमा शनिबार परराष्ट्र मन्त्रालयको कार्यालय बाहिर दर्जनौँले विरोध प्रदर्शन गरे। उनीहरूले शीर्ष कूटनीतिज्ञ अब्बास अरागचीविरुद्ध नारा लगाए। एक भिडियोमा महिलाहरूलाई कालो चादर (बुर्का) लगाएर परराष्ट्र मन्त्रालयको भवन अगाडि रातो र कालो झन्डा हल्लाउँदै “बेइज्जत अरागची, घुसपैठीको मृत्यु होस्” जस्ता नारा लगाउँदै देख्न सकिन्छ। इरानका कट्टरपन्थी नेताहरूले पनि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र मध्यस्थ पाकिस्तानद्वारा प्रचारित शान्ति सम्झौताविरुद्ध विरोध शुरु गरिसकेका छन्।
इरानी कट्टरपन्थी नेताहरूको तर्क छ कि यो सम्झौता देशको हितअनुकूल छैन। यसले तेहरानको हर्मुज जलडमरूमध्यमा नियन्त्रण कमजोर पार्नेछ। हर्मुज जलडमरूमध्यमा हालै भएको झड़पपछि प्रचारित शान्ति प्रस्तावले युद्धरत पक्ष र तिनका मध्यस्थहरूमा आशा जगाएको छ। ट्रम्पले शनिबार ट्रुथ सोशलमा लेखे, “सम्झौतामा भोलि हस्ताक्षर हुँदैछ र हस्ताक्षरहुँदै हर्मुज जलडमरूमध्य सबैका लागि खुल्नेछ।” यद्यपि यसअघि केही समयअघि इरानको परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाकाईले भनेका थिए, सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्ने मिति अहिलेसम्म तय भएको छैन। उनले जोड दिएर भनेका थिए कि “यो भोलि (आइतबार) हुने छैन।” बाकाईले भनेका थिए, आउने दिनहरूमा यस्तो हुनसक्ने सम्भावनालाई अस्वीकार गर्न सकिँदैन।
अमेरिका र इरानबीच प्रमुख मध्यस्थ पाकिस्तानका नेताले पनि सम्झौता “धेरै नजिक” पुगेको बताएका छन्। पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शाहबाज शरीफले भने, “अर्को २४ घण्टाभित्र यसको अन्तिम स्वरूप आउने आशा छ र पाकिस्तान त्यसपछि तुरुन्तै शान्ति सम्झौतामा इलेक्ट्रोनिक हस्ताक्षरको तयारी गरिरहेको छ, जसपछि अर्को हप्तादेखि प्राविधिक तहको छलफल शुरु हुनसक्छ।” पाकिस्तानको परराष्ट्र मन्त्रालयले हस्ताक्षर आइतबार हुनेसमेत बताइसकेको छ।
तेहरानले अहिलेसम्म हर्मुज जलडमरूमध्यमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्ने जनाएको छ। यो ध्यानयोग्य छ कि इरानले यहाँ टोल (शुल्क) उठाउन नयाँ संस्था बनाएको छ। यसको जवाफस्वरूप अमेरिकाले सबै इरानी बन्दरगाहहरूमा लगाम लगाएको छ। शान्ति सम्झौतासम्बन्धी घटनाक्रम अघि शनिबार बिहान अमेरिकी सेनाको सेंटकमले भनेको थियो कि “इरानले जलडमरूमध्यबाट गुज्रने व्यावसायिक जहाजहरूमाथि धेरै ‘वन-वे’ आक्रमण ड्रोन परिचालन गरेको थियो। ती सबैलाई अमेरिकी सेनाले नष्ट गरेको छ।”
इरानका परराष्ट्रमन्त्री अब्बास अरागचीले शुक्रबार सरकारी टेलिभिजनलाई दिएको अन्तरवार्तामा प्रस्तावित सम्झौताको चर्चा गरेका थिए। उनले भनेका थिए, यो सम्झौताका अन्तर्गत अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी हट्नेछ तर हाम्रा लागि हर्मुज जलडमरूमध्यको व्यवस्थापन पहिले जस्तो नहुन सक्छ। ट्रम्प यस शान्ति सम्झौताप्रति आशान्वित छन्। उनले शनिबार ट्रुथ सोशलमा भनेका छन्, अमेरिका इरानलाई परमाणु शक्ति बनाउन दिने छैन। “जब सबै कुरा शान्त हुन्छ, हामी भित्र प्रवेश गरेर परमाणु सामग्री निकाल्ने र नष्ट गर्नेछौं,” उनले भने।
यसैबीच सार्वजनिक समुद्री रेडियो च्यानलको अडियो रेकर्डिङले हर्मुज क्षेत्रमा खतरा बढेको सङ्केत दिएको थियोे। यसमा इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) को नौसेनालाई उद्धृत गर्दै जहाजहरूलाई उक्त जलमार्गबाट नजान चेताउनी दिइएको छ। चेताउनीमा अरबको खाडी र ओमानको खाडीमा सञ्चालन भइरहेका सबै जहाजहरूलाई सम्बोधन गर्दै हर्मुजलाई पूर्ण रूपमा बन्द गरिएको र कसैले पनि प्रवेश नगर्न भनिएको छ।
आईआरजीसीले आइतबार अमेरिकासँग कुनै सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्ने विषयलाई अस्वीकार गरेको छ। कर्प्सले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका दाबीको खण्डन गरेको छ। आईआरजीसीले टेलिग्राममा जारी गरेको बयानमा भनेको छ, प्रस्तावित सम्झौताको मिति १४ जून ट्रम्पको जन्मदिनसँग जोडिएको हुनसक्छ, त्यसैले त्यसरी गरिने भएकाले पक्कै हुने भन्ने होइन। यस पललाई कुनै कूटनीतिक उपलब्धि नभई प्रचारप्रसरको क्षण बन्न दिइने छैन।
---------------
हिन्दुस्थान समाचार / बिशाल
