पेरिस (फ्रान्स), 18 जून (हि.स.)। मध्य पूर्व (पश्चिम एसिया) मा तनाउ कम गर्ने दिशामा महत्त्वपूर्ण कूटनीतिक घटनाक्रम भएको छ। अमेरिका र इरानबीच प्रस्तावित शान्ति सम्झौताको मस्यौदामा प्रारम्भिक सहमति भएको छ। मस्यौदामा सैन्य गतिविधिहरू रोक्नु, समुद्री मार्गहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु, आर्थिक प्रतिबन्धहरूबाट राहत, इरानको पुनर्निर्माणमा सहयोग र आणविक कार्यक्रमको अनुगमन जस्ता धेरै महत्त्वपूर्ण प्रावधानहरू समावेश छन्। एक वरिष्ठ अमेरिकी अधिकारीका अनुसार, राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र इरानी राष्ट्रपति मसूद पेजेस्कियनले बुधबार साँझ फ्रान्सको वर्साय प्यालेसमा आयोजित रात्रिभोजमा युएस-इरान सम्झौताको मस्यौदामा आधिकारिक रूपमा हस्ताक्षर गरेका छन्।

ह्वाइट हाउस र फक्स न्यूजले आफ्नो एक्स ह्यान्डलमा यसको पुष्टि गरेका थिए। त्यसपछि यो समाचार संसारभरि जङ्गली आगोजस्तै फैलियो। इरानको प्रेस टीभी, गल्फ न्यूज, अल जजीरा, सीएनएन, टाइम म्यागजिन र सीबीएस न्यूजका रिपोर्टका अनुसार, सम्झौतामा स्ट्रेट अफ होर्मुज खोल्ने, प्रतिबन्ध राहत, आणविक कार्यक्रम वार्ता र 60 दिनभित्र अन्तिम सम्झौता समावेश छ। ट्रम्प र इरानी राष्ट्रपतिले पेरिसमा फ्रान्सेली राष्ट्रपति इम्मानुएल म्याक्रोनसँगको भेटका क्रममा दस्तावेजमा हस्ताक्षर गरेको बताइएको छ। सम्झौता पनि तत्काल प्रभावबाट लागू भएको छ।

संयुक्त राज्य अमेरिकाले यो दस्तावेज संयुक्त राज्य अमेरिका र इस्लामिक गणतन्त्र इरानबीचको इस्लामाबाद सम्झौता ज्ञापनको रूपमा जारी गरेको छ। अमेरिकी प्रशासनका एक वरिष्ठ अधिकारीले यो सम्झौताको उद्देश्य तत्काल होर्मुजको जलडमरूमध्य खोल्नु, इरानको समृद्ध युरेनियम भण्डारको मुद्दाहरूको समाधान गर्नु र चरणबद्ध प्रतिबन्ध राहतका लागि ढाँचा सिर्जना गर्नु रहेको बताए।

इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाईले दुवै पक्षले मस्यौदा सम्झौतालाई अन्तिम रूप दिएको र हस्ताक्षर गरेको पुष्टि गरे। यस विषयमा ओमान र अन्य देशहरूसँग लामो समयदेखि परामर्श भइरहेको उनले बताए। एकै समयमा स्ट्रेट अफ होर्मुजको व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित अधिकांश मुद्दाहरूमा सहमति भएको थियो। बघाईले अब समुद्री मार्गबाट जाने जहाजको सुरक्षित आवागमन सुनिश्चित गरिने बताए। स्ट्रेट अफ होर्मुजमा इस्लामिक गणतन्त्र इरानको सार्वभौमिकता र अधिकारको रक्षा गरिनेछ।

मस्यौदाका 14 बिन्दुहरू

1-सबै द्वन्द्वहरू रोकिनेछः संयुक्त राज्य अमेरिका, इरान र उनीहरूका सहयोगीहरूले तत्काल प्रभावबाट सबै सैन्य कारबाहीहरू अन्त्य गर्ने र भविष्यमा एकअर्काविरुद्ध युद्ध वा सैन्य कारबाही शुरु नगर्ने वाचा गरेका छन्। यसमा लेबनानसँग सम्बन्धित द्वन्द्वहरू समावेश छन्। लेबनानको सार्वभौमिकता र क्षेत्रीय अखण्डतालाई सम्मान गरिनेछ।

2-एकअर्काको सार्वभौमसत्ताको सम्मानः दुवै देशले एकअर्काको स्वतन्त्रता, क्षेत्रीय अखण्डता र आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्ने नीति अपनाउनेछन्

3-60 दिनभित्र अन्तिम सम्झौताको लक्ष्य।

4-अमेरिकी नौसैनिक नाकाबंदी हटाइनेछः एमओयूमा हस्ताक्षर भएपछि अमेरिकाले इरानविरुद्ध लगाइएको नौसैनिक नाकाबंदी र अन्य अवरोधहरू हटाउने प्रक्रिया शुरु गर्नेछ। 30 दिनभित्र यसलाई पूर्ण रूपमा उन्मूलन गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।

स्ट्रेट अफ होर्मुजः इरानले पर्सियन खाडी र ओमान सागरबीचका व्यापारिक जहाजहरूलाई 60 दिनका लागि निःशुल्क र सुरक्षित मार्ग प्रदान गर्नेछ। प्राविधिक र सैन्य अवरोधहरू हटाएपछि र समुद्री खानीहरू सफा गरेपछि 30 दिनमा यातायात सामान्य हुने योजना छ।

इरानका लागि

6-इरानलाई $300 अरबको आर्थिक योजना।

7-प्रतिबन्ध हटाउने रोडम्याप तयार गरिनेछ।

8-इरानले आणविक हतियार प्राप्त नगर्ने कुरा दोहोऱ्याएको छ। दुवै देशले समृद्ध आणविक सामग्री, युरेनियम संवर्धन र अन्य आणविक आवश्यकताहरूको समाधान गर्ने अन्तिम सम्झौता अन्तर्गत विस्तृत छलफल गर्नेछन्।

9-वार्ताको क्रममा यथास्थिति कायम रहनेछ।

10-तेल निर्यातमा तत्काल राहत एमओयू लागु भएपछि अमेरिकी ट्रेजरी विभागले इरानी कच्चा तेल, पेट्रोलियम उत्पादन र उनीहरूसँग सम्बन्धित बैङ्किङ, बिमा र यातायात सेवाहरूका लागि विशेष छुट जारी गर्नेछ।

11-संयुक्त राज्य अमेरिका इरानको फ्रिज वा प्रतिबन्धित सम्पत्ति र कोष प्रयोगका लागि उपलब्ध गराउन सहमत छ।

अनुगमन संयन्त्रः सम्झौताको प्रभावकारी कार्यान्वयन र भविष्यको अनुपालन सुनिश्चित गर्न विशेष कार्य संयन्त्र स्थापना गरिनेछ।

13-अन्तिम सम्झौतामा औपचारिक वार्ता शुरु हुनेछ।

14-संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्को बाध्यकारी प्रस्तावमार्फत अन्तिम सम्झौतालाई वैधानिकता दिइनेछ।

--------