- संघका सुनील आम्बेकर, आईजीएनसीए अध्यक्ष रामबहादुर राय, बिहारका मन्त्री प्रमोद कुमार उपस्थित रहने

पटना, २१ जून (हि.स.)। इतिहास साक्षी छ कि भारतको लोकतान्त्रिक चेतना हरेक सङ्कटभन्दा बलियो साबित भएको छ। जसरी भारतले ब्रिटिश शासनको बन्धन तोड्यो, त्यसरी नै लोकतन्त्रमा आएको सङ्कट अर्थात् आपतकालको अन्धकारमय कालखण्डलाई पनि सामना गर्यो। यही सङ्घर्ष, चेतना र लोकतान्त्रिक विरासतको स्मरण गराउन पटना फेरि एकपटक राष्ट्रिय विमर्शको केन्द्र बन्न लागेको छ।

देशको पहिलो बहुभाषिक समाचार संस्था हिन्दुस्थान समाचारले आगामी २४ जून (बुधबार) दिउँसो १:३० बजी पटनास्थित चन्द्रगुप्त प्रबन्धन संस्थान (सीआईएमपी) मा ‘आपतकालको ५० वर्ष : बिहार आन्दोलन र आपतकाल’ विषयक राष्ट्रिय संगोष्ठी आयोजना गर्ने भएको छ।

संगोष्ठीका संयोजक तथा हिन्दुस्थान समाचारका मुख्य समन्वयक डा. राजेश तिवारीका अनुसार, कार्यक्रमका मुख्य वक्ता इन्दिरा गान्धी राष्ट्रिय कला केन्द्र (आईजीएनसीए) का अध्यक्ष तथा हिन्दुस्थान समाचार समूहका समूह सम्पादक रामबहादुर राय रहनेछन्।

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथिका रूपमा राष्ट्रिय स्वयंसेवक संघका अखिल भारतीय प्रचार प्रमुख सुनील आम्बेकर सहभागी हुनेछन्। कार्यक्रमको अध्यक्षता हिन्दुस्थान समाचार समूहका अध्यक्ष अरविन्द भालचन्द्र मार्डीकरले गर्नेछन्।

बिहार सरकारका कला, संस्कृति तथा खानी एवं भूगर्भ विभागका मन्त्री डा. प्रमोद कुमार विशिष्ट अतिथिका रूपमा उपस्थित रहनेछन्। चन्द्रगुप्त प्रबन्धन संस्थानका मुख्य प्रशासनिक अधिकृत तथा निर्देशक डा. कुमुद कुमार स्वागताध्यक्ष रहनेछन्। यसका अतिरिक्त पूर्व केन्द्रिय मन्त्री अश्विनी चौबे तथा वरिष्ठ स्तम्भकार एवं पूर्व एमएलसी डा. हरेन्द्र प्रतापले आपतकाल, प्रेस स्वतन्त्रता र बिहार आन्दोलनका विभिन्न पक्षबारे आफ्ना विचार राख्नेछन्।

डा. राजेश तिवारीले जानकारी दिँदै यस संगोष्ठीले आपतकालको कालो अध्यायको स्मरण मात्र गराउने नभई स्वतन्त्रताको ‘स्व’ को बोध गराउँदै भावी पुस्तालाई लोकतन्त्रको संरक्षणको महत्वबारे सचेत गराउने बताए। उनका अनुसार, २५ जून, १९७५ को रात भारतीय लोकतन्त्रको इतिहासमा सधैंका लागि अंकित भएको दिन हो, जब देशमा आपतकाल घोषणा गरिएको थियो। प्रेसमाथि सेन्सरशिप, विपक्षी नेताहरूको गिरफ्तारी तथा नागरिक अधिकारमाथिका प्रतिबन्धहरूले लोकतन्त्रको मूल भावनामाथि गम्भीर चुनौती खडा गरेका थिए।

यस वर्ष आपतकालको ५०औँ वार्षिकोत्सवको अवसरमा आयोजित उक्त संगोष्ठीमा लोकतन्त्र, बिहार आन्दोलन, आपतकाल तथा राष्ट्र निर्माणका विविध आयाममाथि गहन छलफल हुनेछ। पत्रकारिता तथा सामाजिक आन्दोलनसँग सम्बन्धित अनेकौँ वरिष्ठ व्यक्तित्वहरूले कार्यक्रममा आफ्ना धारणा प्रस्तुत गर्नेछन्।

डा. तिवारीले थप भने, प्राचीन पाटलिपुत्र भारतको राजनीतिक, सांस्कृतिक तथा वैचारिक चेतनाको केन्द्र रहँदै आएको छ। यही भूमिले चन्द्रगुप्त मौर्यको राष्ट्र निर्माण, सम्राट अशोकको लोककल्याणकारी शासन तथा सुशासनको आदर्श विश्वसामु प्रस्तुत गरेको थियो। यही भूमि स्वतन्त्रता आन्दोलनको साक्षी बनेको थियो र लोकतन्त्रको रक्षाका लागि उठेको जनशक्तिको केन्द्र पनि बनेको थियो।

सन् १९७४ मा लोकनायक जयप्रकाश नारायणको नेतृत्वमा बिहारबाट शुरु भएको आन्दोलन केवल राजनीतिक परिवर्तनको अभियान नभई राष्ट्रजीवनमा जागृत ‘स्व’ को अभिव्यक्ति थियो। त्यसको एक वर्षपछि लागू गरिएको आपतकालले स्वतन्त्रता केवल विदेशी शासनबाट मुक्ति मात्र नभई विचार, अभिव्यक्ति र असहमतिको संरक्षण पनि हो भन्ने सन्देश दिएको थियो। उनले आजको पुस्ताले न ब्रिटिश शासन देखेको छ, न त आपतकालको कालखण्ड नै भोगेको छ। त्यसैले इतिहासका यस्ता महत्वपूर्ण अध्यायहरूसँग नयाँ पुस्तालाई परिचित गराउनु समयको आवश्यकता भएको बताए।

---------------

हिन्दुस्थान समाचार / भवानी थामी