काठमाडौँ, 27 जुलाई (हि.स.)। नेपाल सरकारमाथि चिनको दबाउले ठूलो प्रभाव पारेको छ। दलाई लामाको निर्वासित सरकारले चीनको दबाउपछि काठमाडौँमा हुने तिब्बतसम्बन्धी अन्तरराष्ट्रिय सम्मेलनमा आफ्नो आधिकारिक प्रतिनिधि न पठाउने भएको छ। भारतको हिमाचल प्रदेशको धर्मशालामा मुख्यालय रहेको केन्द्रिय तिब्बती प्रशासन (सीटीए) ले 23 देखि 29 अगस्तसम्म काठमाडौँमा हुने तिब्बती अध्ययनका लागि अन्तराष्ट्रिय सङ्घको 17औँ सम्मेलनमा भाग नलिने निर्णय गरेको छ।

सीटीएले आफ्नो थिङ्क ट्याङ्क तिब्बत पोलिसी इन्स्टिच्युट (टीपीआई) बाट पाँचजना प्रतिनिधिहरू सम्मेलनमा पठाउने तयारी गरेको थियो। शोधकर्ताहरू डा. छेवाङ दोर्जी, डा. छिरिङ डोल्मा, डा. कर्मा तेन्जिङ दलिया र डा. रिगमोन छिरिङ सामदुक हुन्, जसको नेतृत्व टीपीआई निर्देशक दावा छिरिङले गरेका छन्। हाल पेनपा छिरिङ सीटीएका प्रमुख हुन्।

एकजना शीर्ष सुरक्षा अधिकारीका अनुसार, 20 जुलाईमा काठमाडौँका लागि चिनियाँ राजदूत चाङ माओमिङले नेपालका विदेश सचिव अमृतबहादुर राईलाई भेटेपछि केही सीटीएका प्रतिनिधिहरू औपचारिक रूपमा उपस्थित हुने भन्दै सम्मेलनबारे चिन्ता व्यक्त गरेका थिए। राजदूतले सम्मेलन रोक्न आग्रह गरेनन्, तर चीन विरोधी बयानबाजीको सम्भावनाबारे चिन्ता व्यक्त गरे, सुरक्षा अधिकारीले भने। सायद नेपाल सरकारमाथि धेरै दबाउ नपरोस् र सम्मेलन सफलतापूर्वक सम्पन्न होस् भनेर सीटीएले आफ्ना प्रतिनिधिहरू न पठाउने निर्णय गरेको छ।

21 जुलाईमा सीटीएले लिएको निर्णयअनुसार, पहिले नै दर्ता गरिसकेका प्रतिनिधिहरूले औपचारिक सहभागिता नभए पनि व्यक्तिगत रूपमा सम्मेलनमा भाग लिन सक्छन्। नेपाल सरकारको विदेश नीतिलाई सम्मान गर्दै अनि असहज परिस्थितिबाट बच्न, सीटीएले 21 जुलाईमा धर्मशालामा हुने बैठकमा औपचारिक रूपमा भाग नलिने निर्णय गर्यो, अर्का सुरक्षा अधिकारीले भने, तर सीटीएले तिब्बती अनुसन्धानकर्ता र विज्ञहरू व्यक्तिगत रूपमा सम्मेलनमा उपस्थित हुन सक्ने सङ्केत गरेको छ।

नेपालमा पहिलोपटक इन्टरनेसनल एसोसिएसन फर तिब्बती स्टडीजको सम्मेलन हुन लागेको छ। यो यसअघि एसियामा जापान (1989) र मङ्गोलिया (2013) मा आयोजना भइसकेको छ। आईएटीएसको वेबसाइटका अनुसार, हिमालयन सेन्टर फर एसियन स्टडीज र सेन्टर फर बुद्धिस्ट स्टडीज-रङ्गजुङ येसे इन्स्टिच्युट अफ काठमाडौँ युनिभर्सिटी सम्मेलनका स्थानीय सह-आयोजक हुन्।

सम्मेलनका संयोजकहरूमा हिमालयन सेन्टरका निर्देशक डा सागर शर्मा र थोमस डाक्टर रहेका छन्। संयोजक शर्माका अनुसार, सम्मेलनका लागि सरकार र सुरक्षा निकायको समन्वयमा सबै तयारी भइरहेको छ। काठमाडौँ विश्वविद्यालय यस सम्मेलनको स्थानीय आयोजक हो र हामीले सरकारी निकायसँगको समन्वयमा सबै तयारी गरिरहेका छौँ, शर्माले भने। काठमाडौँमा विश्वव्यापी स्तरको यति ठूलो सम्मेलन भइरहेको कुरा आफैमा राम्रो कुरा हो। यो एउटा शैक्षिक कार्यक्रम मात्र भएकाले कुनै समस्या नहुनुपर्ने।

चाखलाग्दो कुरा के छ भने, चीनले यति धेरै चिन्ता देखाउँदै गरेको अन्तरराष्ट्रिय सम्मेलनमा चीनबाट नै लगभग 100 जना सहभागीहरू छन्। आयोजकका अनुसार, सम्मेलनमा भाग लिन 39 देशका 700 भन्दा बढी प्रतिनिधि दर्ता भएका छन्, जसमध्ये सबैभन्दा धेरै (लगभग 150) संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट आएका छन्। सहभागितामा चीन दोस्रो स्थानमा छ। सम्मेलनमा चीनको ल्हासा, सिचुआन, किङ्घाई र बेइजिङदेखि लिएर अमेरिकाको हार्वर्ड र कोलम्बिया र बेलायतको अक्सफोर्ड र क्याम्ब्रिजसम्मका विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूले भाग लिइरहेका छन्।

यसबाहेक, चिनमा तिब्बतको अनुसन्धान गर्ने चाइना तिब्बतोलोजी रिसर्च सेन्टर र भारत, ताइवान र जापानका बौद्ध मठका प्रतिनिधिहरू पनि काठमाडौँ आउँदैछन्। सम्मेलनको उद्घाटन समारोह 23 अगस्तमा काठमाडौँ विश्वविद्यालयको धुलिखेल क्याम्पसमा हुनेछ। सम्मेलनको एक हिस्साका रूपमा सोल्टी होटलमा करिब 70 वटा प्यानल छलफल हुनेछ।

आईएटीएसलाई तिब्बत अध्ययन अनुसन्धानकर्ताहरू, विश्वविद्यालयका प्राध्यापकहरू, इतिहासकारहरू, भाषाविद्हरू, धर्मशास्त्रीहरू र विश्वभरका समाजशास्त्रीहरूको अन्तर्राष्ट्रिय निकायका रूपमा चिनिन्छ। यसको मुख्य उद्देश्य तिब्बतसँग सम्बन्धित अनुसन्धानलाई प्रवर्द्धन गर्नु हो। उही समयमा, चीनले निर्वासित तिब्बती प्रशासन वा दलाई लामाको राजनीतिक गतिविधिहरूलाई आफ्नो स्वायत्त क्षेत्र तिब्बतसँग सम्बन्धित सम्मेलनहरूमा थपेर आफ्नो सार्वभौमिकता विरुद्धको कदमको रूपमा हेर्छ।

--------

हिन्दुस्थान समाचार / बिशाल