नयाँ दिल्ली, १९ सेप्टेम्बर (हि.स.)। विकासशील देशका लागि अनुसन्धान तथा सूचना प्रणाली (आरआईएस) को अन्तरराष्ट्रिय सेमिनारमा भारत र नेपालबीचको सम्बन्धलाई कनेक्टिविटी, आर्थिक सहयोग तथा साझा विकासको नयाँ चरणमा लैजानुपर्नेमा जोड दिइएको छ। यस अवसरमा नेपालका वित्तमन्त्री डा. स्वर्णिम वागलेले दुवै देशसँग ऐतिहासिक तथा गहिरो सम्बन्धको बलियो आधारमा अझ महत्वाकांक्षी साझेदारी निर्माण गर्ने अवसर रहेको बताए।

विकासशील देशका लागि अनुसन्धान तथा सूचना प्रणाली (आरआईएस) ले शनिबार ‘उदीयमान विश्व व्यवस्थामा भारत-नेपाल सम्बन्धको नवीन परिकल्पना’ विषयमा सेमिनार आयोजना गरेको हो। कार्यक्रममा नेपालका वित्तमन्त्री डा. स्वर्णिम वागले, भारत सरकारको विदेश मन्त्रालयका अतिरिक्त सचिव (उत्तर) मुनु महावर, दिल्ली स्कूल अफ इकोनोमिक्सका निर्देशक प्रा. राम सिंह, भारतका पूर्व विदेश सचिव तथा आरआईएसका पूर्व अध्यक्ष श्याम सरन, आरआईएस सञ्चालक बोर्ड तथा सञ्चालक परिषद्का सदस्य डा. शेषाद्रि चारी र आरआईएसका महानिर्देशक प्रा. सचिन कुमार शर्मालगायत नीति निर्माता, कूटनीतिज्ञ, अर्थशास्त्री, शिक्षाविद् तथा रणनीतिक मामिलाका विशेषज्ञहरूको उपस्थिति थियो।

सेमिनारमा भारत-नेपाल सम्बन्धको भावी दिशा, व्यापार तथा लगानी, कनेक्टिविटी, ऊर्जा सहकार्य, पर्यटन, डिजिटल तथा वित्तीय सम्पर्क, सीमापार उत्पादन सञ्जाल र साझा विकासका विभिन्न पक्षबारे विस्तृत छलफल गरिएको थियो।

कार्यक्रममा डा. स्वर्णिम वागलेले भारत र नेपालबीचको सम्बन्ध केवल दुई छिमेकी देशबीचको सम्बन्ध नभई साझा इतिहास, संस्कृति, जनस्तरको गहिरो सम्पर्क र आर्थिक सहयोगमा आधारित रहेको बताए। दुवै देशसँग सीमापार सम्पर्क, ऊर्जा व्यापार, लगानी तथा क्षेत्रीय आर्थिक एकीकरणलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउने अवसर रहेको उनले बताए। अब परम्परागत सहयोगभन्दा अघि बढेर दुवै देशका नागरिकको जीवनमा प्रत्यक्ष आर्थिक लाभ पुर्‍याउने तथा क्षेत्रीय विकासको नमुना प्रस्तुत गर्न सक्ने नयाँ संयन्त्र विकास गर्ने समय आएको उनले बताए।

मुनु महावरले पछिल्ला केही वर्षमा भारत र नेपालले विद्युत् व्यापार, सडक तथा रेल सम्पर्क, पेट्रोलियम पाइपलाइन र अन्य पूर्वाधार परियोजनामा उल्लेखनीय प्रगति गरेको बताए। यी उपलब्धिलाई आधार बनाएर विभिन्न कारणले अहिलेसम्म कार्यान्वयन हुन नसकेका ठूला तथा रूपान्तरणकारी पहललाई अघि बढाउनुपर्ने उनले बताए। दुवै देशले आफ्नो सम्भावनाअनुसार लक्ष्य निर्धारण गरेमा द्विपक्षीय सहयोगको दायरा वर्तमान स्तरभन्दा धेरै व्यापक हुन सक्ने उनको भनाइ थियो।

प्रा. राम सिंहले भारत र नेपाल सम्बन्धको सबैभन्दा ठूलो शक्ति यसको निरन्तरता र सामाजिक आधार रहेको बताए। दुवै देशका नागरिकबीचको निकटता, खुल्ला सीमा तथा साझा सांस्कृतिक सम्पदाले विश्वमै अद्वितीय उदाहरण प्रस्तुत गरेको उनले बताए। आर्थिक विकास तथा समृद्धिका लागि यस सम्बन्धलाई अझ संस्थागत र आधुनिक बनाउन आवश्यक रहेको उनले बताए, जसबाट नेपालको विकास यात्राले थप गति लिन सक्ने उनको भनाइ थियो।

डा. शेषाद्रि चारीले भारत र नेपालले छिट्टै ठोस तथा व्यावहारिक परिणाम प्राप्त गर्न सकिने क्षेत्रको पहिचान गर्नुपर्ने बताए। जनताको जीवनस्तर सुधार, आर्थिक अवसर विस्तार तथा क्षेत्रीय स्थायित्वका लागि दुवै देश साझा दृष्टिकोणका साथ अघि बढ्नुपर्ने उनले बताए।

प्रा. सचिन कुमार शर्माले व्यापार, ऊर्जा, शिक्षा, स्वास्थ्य, सीप विकास तथा विकास साझेदारीका क्षेत्रमा भारत र नेपालबीच बलियो परिपूरकता रहेको बताए। दुवै देशको सम्बन्ध निकटताको चरण पार गरेर अब साझा समृद्धितर्फ अघि बढ्नुपर्ने उनले बताए। यसका लागि आपसी अवरोध कम गर्नु, सम्पर्क विस्तार गर्नु तथा आर्थिक अवसर बढाउनु आवश्यक रहेको उनको भनाइ थियो।

सेमिनारमा सहभागी विशेषज्ञहरूले बदलिँदो विश्वव्यापी आर्थिक तथा रणनीतिक परिस्थितिबारे पनि विचारविमर्श गरे। छलफलमा भू-आर्थिक विखण्डन, बदलिँदो व्यापार तथा औद्योगिक नीति, प्राविधिक परिवर्तन, जलवायु परिवर्तन, ऊर्जा तथा खाद्य सुरक्षा र विकासशील देशसामु देखापरेका नयाँ चुनौती प्रमुख विषय रहेका थिए।

हिन्दुस्थान समाचार / बिशाल