नयाँ दिल्ली, ०४ अक्टोबर (हि.स.)। प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले आज सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत क्रान्तिकारी तथा स्वतन्त्रता सेनानी श्यामजी कृष्ण वर्मालाई उनको जयन्तीमा स्मरण गरेका छन्। उनले लेखेका छन्, “महान् क्रान्तिकारी तथा स्वतन्त्रता सेनानी श्यामजी कृष्ण वर्मालाई उनको जयन्तीमा सादर नमन। भारत मातालाई पराधीनताको बन्धनबाट मुक्त गराउन उनले आफ्नो जीवन समर्पित गरे। मातृभूमिको स्वाभिमानको रक्षाका लागि उनले जुन पराक्रम र पुरुषार्थको परिचय दिए, कृतज्ञ राष्ट्रले त्यसलाई कहिल्यै भुल्न सक्दैन।”
उल्लेखनीय छ, भारतीय स्वतन्त्रता संग्रामका महान् क्रान्तिकारी तथा विचारक श्यामजी कृष्ण वर्माको जन्म ४ अक्टोबर, १८५७ मा गुजरातको माण्डवी (कच्छ) मा भएको थियो। उनी प्रखर राष्ट्रवादी, पत्रकार तथा अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयबाट एमए र बार-एट-लको उपाधि प्राप्त गर्ने पहिलो भारतीय थिए।
उनले विदेशमा रहेर क्रान्तिकारी गतिविधिलाई संगठित गर्न सन् १९०५ मा लन्डनमा इन्डिया हाउसको स्थापना गरेका थिए। पछि यो केन्द्र वीर सावरकर र मदनलाल ढींगराजस्ता क्रान्तिकारीहरूको प्रमुख केन्द्र बनेको थियो।
क्रान्तिकारी विचारको प्रचार-प्रसारका लागि उनले ‘द इन्डियन सोसियोलोजिस्ट’ नामक पत्रिका प्रकाशन गरेका थिए। माण्डवीस्थित क्रान्ति तीर्थले उनको स्मृति तथा भारतको क्रान्तिकारी स्वतन्त्रता संग्रामको इतिहासलाई जीवित राखेको छ। यहाँ उनको विरासत संरक्षण गरिएको छ।
यस स्मारकमा श्यामजी कृष्ण वर्मा र उनकी पत्नी भानुमतीका अस्थि पनि राखिएका छन्। उनीहरूको अस्थि ५५ वर्षपछि प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी गुजरातका मुख्यमन्त्री रहेका बेला स्विट्जरल्यान्डबाट भारत ल्याइएको थियो र पूर्ण राजकीय सम्मानका साथ क्रान्ति तीर्थमा स्थापित गरिएको थियो। गुजरात खनिज विकास निगम लिमिटेडले सन् २०१० देखि क्रान्ति तीर्थको संरक्षण तथा व्यवस्थापन गर्दै आएको छ।
/ बिशाल
