काठमाडौं, २५ अक्टोबर (हि.स.)। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले चालु आर्थिक वर्ष २०२६/२७ को सेप्टेम्बर-अक्टोबर अवधिमा भारतलाई ५९२ करोड ५० लाख रुपियाँको विद्युत् निर्यात गरेको छ। बाढीका कारण केही जलविद्युत् परियोजनाको उत्पादन बन्द हुँदा विद्युत् निर्यात प्रभावित भएको थियो। त्यसका बावजुद गत वर्षको सेप्टेम्बर-अक्टोबर र चालु आर्थिक वर्षको जुलाई-अगस्त महिनाको तुलनामा यस वर्ष १५ सेप्टेम्बरदेखि १५ अक्टोबरसम्म विद्युत् निर्यातबाट हुने कारोबार बढेको छ। यसैबीच, भारतको प्रसारण प्रणाली प्रयोग गरी बंगलादेशमा गरिने ४० मेगावाट विद्युत् आपूर्ति पनि पुनः शुरु भएको छ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको विद्युत् प्रणाली सञ्चालन विभाग (भार प्रेषण केन्द्र) को तथ्याङ्कअनुसार, पछिल्लो एक महिनामा भारतमा कुल ६३ करोड ३९ लाख ८६ हजार ८ युनिट विद्युत् निर्यात गरिएको छ। उक्त विद्युत् बिक्रीबाट ५९२ करोड ५० लाख रुपियाँको कारोबार भएको छ। सेप्टेम्बर-अक्टोबर महिनामा भारतलाई दुई माध्यमबाट विद्युत् बिक्री गरिएको थियो। द्विपक्षीय विद्युत् बिक्री सम्झौताअन्तर्गत भारतका हरियाणा र बिहार राज्यमा विद्युत् आपूर्ति गरिएको थियो। बाँकी विद्युत् भारतीय ऊर्जा विनिमय बजार (आईईएक्स) को एक दिनअघिको र वास्तविक समयको बजारमा प्रतिस्पर्धी दरमा बिक्री गरिएको थियो।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले घरेलु माग पूरा गरेपछि बाँकी रहने वर्षायामको विद्युत् हरेक वर्ष भारत र बंगलादेशमा निर्यात गर्दै आएको छ। द्विपक्षीय मध्यम अवधिको विद्युत् बिक्री सम्झौताअन्तर्गत हरियाणा र बिहारलाई जूनदेखि अक्टोबरसम्म विद्युत् बिक्री गरिन्छ। गत वर्ष २०२५ मा १५ सेप्टेम्बरदेखि १५ अक्टोबरसम्म भारतमा विद्युत् निर्यातबाट ४९६ करोड ३० लाख रुपियाँको कारोबार भएको थियो। त्यस्तै, चालु आर्थिक वर्षको जुलाई-अगस्त महिनामा यो रकम ५०९ करोड २५ लाख रुपियाँ थियो।

यसरी गत वर्षको सेप्टेम्बर-अक्टोबर अवधिको तुलनामा यस वर्ष सोही अवधिमा विद्युत् निर्यातको कारोबार ९६ करोड २० लाख रुपियाँले बढेको छ। त्यस्तै, जुलाई-अगस्त महिनाको तुलनामा ८३ करोड २५ लाख रुपियाँले वृद्धि भएको छ। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा अर्थात् अगस्टदेखि २५ अक्टोबरसम्म विद्युत् निर्यातबाट कुल १ हजार ६१५ करोड १३ लाख नेपाली रुपियाँको कारोबार भएको छ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक दीर्घायु कुमार श्रेष्ठले बाढीका कारण निर्यात अनुमति प्राप्त केही जलविद्युत् परियोजनाको उत्पादन बन्द भए पनि अक्टोबर महिनामा विद्युत् निर्यातबाट हुने कारोबार बढेको बताए। उनका अनुसार, यस महिना भारतमा निर्यात गरिएको कुल विद्युत्मध्ये करिब दुईतिहाइ विद्युत् द्विपक्षीय सम्झौताअन्तर्गत बिक्री गरिएको थियो भने बाँकी विद्युत् आईईएक्समार्फत बिक्री गरिएको थियो।

यसैबीच, नेपालबाट भारतको प्रसारण सञ्जाल हुँदै बंगलादेशमा गरिने ४० मेगावाट विद्युत् आपूर्ति गत शुक्रबार, २३ अक्टोबरको साँझदेखि पुनः शुरु भएको छ।

२६ अगस्तमा रसुवामा भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीले त्रिशूली नदीमा समेत बाढीको अवस्था सिर्जना गरेको थियो। यसबाट बंगलादेशमा विद्युत् निर्यात गर्न अनुमति प्राप्त त्रिशूली र चिलिमे जलविद्युत् केन्द्रमा क्षति पुगेको थियो। त्यसपछि विद्युत् निर्यात रोकिएको थियो। बाढीका कारण द्विपक्षीय सम्झौताअन्तर्गत स्वीकृति प्राप्त जलविद्युत् केन्द्रमा क्षति पुगेपछि भारतको हरियाणा राज्यमा हुने विद्युत् निर्यात पनि आंशिक रूपमा प्रभावित भएको थियो।

कार्यकारी निर्देशक श्रेष्ठले भारतको केन्द्रीय विद्युत् प्राधिकरणबाट अन्य जलविद्युत् केन्द्रमा उत्पादित विद्युत् बंगलादेशमा निर्यात गर्न अनुमति प्राप्त भएपछि आपूर्ति पुनः शुरु गरिएको बताए।

उनले बाढीबाट प्रभावित जलविद्युत् परियोजनाको उत्पादन र प्रसारण संरचनामा क्षति पुगे पनि अन्य परियोजनाबाट विद्युत् निर्यात जारी राख्नु र बंगलादेशमा आपूर्ति पुनः शुरु हुनु नेपालको विद्युत् व्यापारका लागि महत्त्वपूर्ण उपलब्धि भएको बताए। उनका अनुसार, यसबाट वर्षायाममा उत्पादित अतिरिक्त विद्युत्का लागि बजार व्यवस्थापन गर्न र क्षेत्रीय विद्युत् व्यापार विस्तार गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

नयाँ व्यवस्थाअन्तर्गत त्रिशूली, देवीघाट र चिलिमे जलविद्युत् केन्द्रको सट्टा सोलु, काबेली-१ र तल्लो मोदी जलविद्युत् केन्द्रबाट उत्पादित विद्युत् बंगलादेश र हरियाणामा निर्यात गर्न अनुमति दिइएको छ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरण र बंगलादेश पावर डेभलपमेन्ट बोर्ड (बीपीडीबी) बीच ३ अक्टोबर २०२४ मा वर्षायामको विद्युत् निर्यातसम्बन्धी पाँचवर्षे सम्झौता भएको थियो। सम्झौताअनुसार, हरेक वर्ष १५ जूनदेखि १५ नोभेम्बरसम्मको अवधिमा नेपालबाट दैनिक ४० मेगावाट विद्युत् बंगलादेशमा निर्यात गरिन्छ।

यसैबीच, भारतको केन्द्रिय विद्युत् प्राधिकरणले नेपाललाई थप ३१ मेगावाट विद्युत् निर्यात गर्न अनुमति दिएको छ। यो नयाँ अनुमतिसँगै भारतमा विद्युत् निर्यात गर्न स्वीकृत कुल क्षमता करिब १ हजार १७९ मेगावाट पुगेको छ।

हिन्दुस्थान समाचार / बिशाल