लेह, २९ अप्रेल (हि.स.)। महात्मा बुद्धका पवित्र अवशेषहरू सर्वसाधारणका लागि दर्शन गर्न भारतीय वायुसेनाको विशेष विमानमार्फत बुधबार बिहान लद्दाखको राजधानी लेह पुर्‍याइएको छ। कडा सुरक्षाका बीच लेह पुर्‍याइएका यी अवशेषहरूलाई ‘हेड अफ स्टेट’ को दर्जा दिइएको छ। लेहको प्राविधिक विमानस्थलमा परम्परागत बौद्ध रीतिरिवाजका साथ स्वागत गरिएपछि अवशेषलाई चोगलमसरस्थित जेवेत्सल लगिएको छ। लद्दाखमा यी अवशेषहरू १ मईदेखि १५ मईसम्म सर्वसाधारणको दर्शनका लागि राखिनेछ। बुद्ध पूर्णिमाको अवसरमा आयोजना हुने विशेष कार्यक्रममा केन्द्रिय गृहमन्त्री अमित शाह सहभागी हुनेछन्। यस अवधिमा देशका विभिन्न राज्यका मुख्यमन्त्रीहरू, धेरै देशका राजदूतहरू र उच्चायुक्तहरू पनि लेह पुग्ने कार्यक्रम छ।

लेहको प्राविधिक विमानस्थलमा बुधबार विभिन्न गुम्बाका धर्मगुरुहरू, बौद्ध भिक्षुहरू र प्रशासनिक अधिकारीहरूले मन्त्रोच्चारणका साथ पवित्र अवशेषहरूको स्वागत गरे। विमानबाट ओरालेपछि विधिवत् पूजा-आजा गरी अवशेषलाई जेवेत्सल लगिएको थियो। विमानस्थलदेखि जेवेत्सलसम्मको करिब १० किलोमिटर लामो सडकमा हजारौँ श्रद्धालुहरू फूलमाला लिएर दर्शनका लागि उभिएका थिए। सम्पूर्ण मार्गलाई परम्परागत तरिकाले सजाइएको थियो र धेरै स्थानहरूमा फूल वर्षा गरेर स्वागत गरिएको थियो।

लद्दाखका उपराज्यपाल विनय कुमार सक्सेनाले यो एक ऐतिहासिक क्षण रहेको र विशेष गरी बौद्ध धर्मका अनुयायी तथा लद्दाखका जनताले यस दिनको वर्षौँदेखि प्रतीक्षा गरिरहेको बताए।

जेवेत्सलमा पवित्र अवशेषहरूको प्रदर्शनी

राजधानी लेहको चोगलमसरस्थित जेवेत्सलमा पवित्र अवशेषहरूलाई विशेष सुरक्षा व्यवस्थासहित राखिएको छ। यहाँ १ मईदेखि १५ मईसम्म सर्वसाधारणका लागि दर्शनको व्यवस्था मिलाइएको छ। देश-विदेशबाट आउने ठूलो संख्याका श्रद्धालु तथा पर्यटकहरूलाई ध्यानमा राख्दै प्रशासनले व्यापक तयारी गरेको छ।

प्रदर्शनी स्थलमा लद्दाख पुलिस, केन्द्रिय अर्धसैनिक बल र गुप्तचर निकायहरू तैनाथ गरी बहुस्तरीय सुरक्षा व्यवस्था लागू गरिएको छ। सो क्षेत्रमा सीसीटीभी निगरानी र ड्रोनबाट पनि निगरानी राखिँदै छ। ट्राफिक व्यवस्थापनका लागि विशेष रुट प्लान तयार गरिएको छ।

श्रद्धालुहरूको सुविधाका लागि स्वास्थ्य शिविर, एम्बुलेन्स, खानेपानी, अस्थायी शौचालय तथा सार्वजनिक यातायातको व्यवस्था गरिएको छ। आयोजना स्थलमा एकीकृत नियन्त्रण तथा कमाण्ड केन्द्र स्थापना गरिएको छ, जहाँबाट सुरक्षा, ट्राफिक र अन्य व्यवस्थाहरूको वास्तविक समयमै निगरानी भइरहेको छ।

बुद्ध पूर्णिमामा विशेष कार्यक्रम

१ मईका दिन बुद्ध पूर्णिमाका अवसरमा जेवेत्सलमा विशेष धार्मिक कार्यक्रम आयोजना गरिनेछ। यस क्रममा विभिन्न बौद्ध परम्पराअनुसार प्रार्थना, ध्यान तथा धार्मिक अनुष्ठान गरिनेछन्।

यस अवसरमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू पनि आयोजना गरिनेछन्, जसमा लद्दाखको परम्परागत कला र संगीत प्रस्तुत गरिनेछ। कार्यक्रमलाई ध्यानमा राख्दै प्रशासनले विशेष प्रोटोकल तयार पारेको छ र श्रद्धालुहरूको आवागमनलाई चरणबद्ध रूपमा सञ्चालन गर्ने योजना बनाइएको छ।

गृहमन्त्री अमित शाह पनि लेह पुग्ने

अमित शाह ३० अप्रेलमा दुई दिने भ्रमणका लागि लद्दाख पुग्नेछन्। उनी १ मईमा बुद्ध पूर्णिमाको अवसरमा जेवेत्सलमा आयोजना हुने विशेष कार्यक्रममा सहभागी हुनेछन्।

अन्तरराष्ट्रिय सहभागिता

यस कार्यक्रममा विभिन्न बौद्ध देशका राजदूत तथा प्रतिनिधिहरू सहभागी हुने सम्भावना छ। साथै अन्तरराष्ट्रिय बौद्ध संस्थाका प्रतिनिधिहरू पनि यस अवधिमा लेह पुगिरहेका छन्।

मई महिनाको पहिलो पन्ध्र दिनमा पर्यटक तथा श्रद्धालुहरूको संख्या बढ्ने अनुमान गर्दै होटल, गेस्टहाउस तथा यातायात सेवाहरू सक्रिय बनाइएको छ। भीड व्यवस्थापनका लागि चरणबद्ध प्रवेश प्रणाली लागू गरिएको छ।

लेह शहरमा व्यापक तयारी

लेह शहरलाई कार्यक्रमको सन्दर्भमा विशेष रूपमा सजाइएको छ। सडक, चोक तथा सार्वजनिक स्थानहरूमा हजारभन्दा बढी फूलका गमला राखिएका छन्। प्रमुख भवन तथा पर्यटकीय स्थलहरूलाई बत्तीले सजाइएको छ।

लेह पैलेस लगायत अन्य स्थानहरूमा लाइट एण्ड साउण्ड कार्यक्रमको व्यवस्था गरिएको छ। स्थानीय कलाकारहरूले परम्परागत भेषभूषामा सांस्कृतिक प्रस्तुति दिइरहेका छन्, जसले शहरभर उत्सवमय वातावरण सिर्जना गरेको छ।

जांस्करमा पनि प्रदर्शनी

पवित्र अवशेषहरू जांस्कर क्षेत्रमा पनि प्रदर्शन गरिनेछन्। ११ र १२ मईमा त्यहाँ श्रद्धालुहरूका लागि दर्शनको व्यवस्था गरिनेछ, जसका लागि छुट्टै सुरक्षा तथा व्यवस्थापन तयारी गरिएको छ।

पिपरहवा स्तूपबाट प्राप्त अवशेषहरूको खोज

पवित्र अवशेष पिपरहवा स्तूपसँग सम्बन्धित छन्, जुन उत्तर प्रदेशको सिद्धार्थनगर जिल्लामा अवस्थित छ। सन् १८९८ मा ब्रिटिश शासनकालमा गरिएको उत्खननका क्रममा यहाँ एउटा ढुंगाको पात्रभित्र गौतम बुद्धसँग सम्बन्धित अवशेष, रत्न तथा अन्य सामग्री फेला परेका थिए। यस खोजलाई बौद्ध इतिहासको महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा मानिन्छ। पछि सन् १९७१ देखि १९७७ सम्म भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण द्वारा गरिएको उत्खननमा पनि धेरै शैल पात्र तथा अस्थि अवशेष फेला परेका थिए, जसलाई बुद्धसँग सम्बन्धित अवशेषको रूपमा पुष्टि गरिएको थियो।

बौद्ध परम्परामा अवशेषको महत्व

बौद्ध मान्यताअनुसार गौतम बुद्धको महापरिनिर्वाणपछि उनका अवशेषहरू आठ भागमा विभाजन गरिएका थिए। ती अवशेषहरू विभिन्न गणराज्यहरूमा वितरण गरी स्तूपहरूमा स्थापना गरिएको थियो। पछि सम्राट अशोकले ती अवशेषहरू संकलन गरी हजारौँ स्तूप निर्माण गराएका थिए, जसले बौद्ध धर्मको व्यापक प्रसारमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो।

औपनिवेशिक कालमा विभाजन र संरक्षण

ब्रिटिश शासनकालमा पिपरहवाबाट प्राप्त केही अवशेषहरू विभिन्न सङ्ग्रहालयहरूमा पठाइएका थिए। केही रत्न तथा अवशेष विदेशसम्म पुगे भने धेरै अवशेष भारतमै संरक्षित राखिएका छन्। राष्ट्रिय संग्रहालय लगायत अन्य संस्थाहरूमा यी अवशेषहरूको संरक्षण गरिँदै आएको छ र समय-समयमा प्रदर्शन पनि गरिन्छ।

कुन-कुन देश र स्थानहरूमा अवशेष प्रदर्शित भएका छन्

पछिल्ला वर्षहरूमा बुद्धसँग सम्बन्धित यी पवित्र अवशेषहरू मंगोलिया, थाइल्याण्ड, भियतनाम, श्रीलंका र म्यानमारजस्ता बौद्ध देशहरूमा प्रदर्शन गरिएका छन्, जहाँ ठूलो संख्यामा श्रद्धालुहरूले दर्शन गरेका छन्।

भारतभित्र पनि यी अवशेषहरू राष्ट्रिय संग्रहालय (नयाँ दिल्ली), वडनगर, मुम्बई, पटना, राजगीर, कोलकाता, भुवनेश्वर, अमरावती र सारनाथजस्ता प्रमुख स्थानहरूमा प्रदर्शन भइसकेका छन्।

हिन्दुस्थान समाचार / बिशाल