जङ्गु, 11 सेप्टेम्बर (हि.स.)। पर्यावरणीय दिगोपन र समुदायमा आधारित शासनतर्फ महत्वपूर्ण कदम चाल्दै सिक्किम सरकारको ग्रामीण विकास विभागअन्तर्गत पासिङदाङ ब्लक प्रशासनिक केन्द्र (बीएसी), जङ्गुले स्वच्छ भारत अभियान-ग्रामीण (एसबीएम-जी) अन्तर्गत जङ्गु ब्लकलाई लगभग शतप्रतिशत ठोस फोहोरमुक्त क्षेत्रका रूपमा रूपान्तरण गर्न सफल भएको छ।

खण्ड विकास अधिकारीले आज जारी गरेको प्रेस विज्ञ​प्तिका अनुसार, एसबीएम-जी शुरु भएदेखि नै दृश्य स्वच्छतासम्बन्धी पहलहरू सञ्चालन हुँदै आए पनि यस क्षेत्रमा फोहोर सङ्कलनका लागि समर्पित संयन्त्रको अभाव, फोहोर छुट्याउने व्यवस्था, भण्डारण सुविधा, ढुवानी व्यवस्थापन तथा आर्थिक सीमितताजस्ता गम्भीर व्यावहारिक समस्या रहँदै आएका थिए। यी प्रणालीगत चुनौतीका कारण पहुँचयोग्य सडक किनारदेखि दुर्गम तथा कठिन भूभाग, ठाडा चट्टान र पाँच घण्टासम्म पैदल यात्रा गरेर मात्र पुग्न सकिने स्थानसम्मका गाउँहरूमा सङ्कलन नभएको फोहोर थुप्रिँदै आएको थियो।

एसबीएम-जी अन्तर्गत बीएसी जङ्गुको परिसरमा क्षेत्रकै पहिलो प्लास्टिक फोहोर व्यवस्थापन एकाई (पीडब्ल्यूएमयू) स्थापना भएपछि परिस्थितिमा महत्वपूर्ण परिवर्तन आएको हो। ब्लकअन्तर्गत रहेका सबै सात ग्राम पञ्चायत एकाई (जीपीयू) र १,९०० भन्दा बढी घरधुरीलाई सेवा प्रदान गर्ने यस महत्वपूर्ण सुविधाले जङ्गुको हरेक कुनाकाप्चा सफा गर्न सफल भएको छ। स्थानीय झोरा, घना वन तथा जोखिमपूर्ण भूभागमा दशकौँदेखि थुप्रिएको पुरानो फोहोरमध्ये करिब ९५ प्रतिशत सफा गरिएको छ।

उनले जानकारी गराएका छन्, पीडब्ल्यूएमयू मुख्यतः प्लास्टिक फोहोर व्यवस्थापनका लागि स्थापना गरिएको भए पनि वास्तविक रूपमा स्वच्छ ब्लक निर्माण गर्ने उद्देश्यले बीएसी जङ्गुले सबै प्रकारका ठोस फोहोर व्यवस्थापन गर्ने व्यापक दृष्टिकोण अपनाएको छ। ग्रामीण विकास विभाग, वन विभाग, पञ्चायती राज संस्थाहरू तथा जीआरईएफलगायतका सम्बन्धित विभागहरू र उत्साही समुदायका स्वयंसेवकहरूको ठूलो सामूहिक प्रयासबाट दुर्गम क्षेत्रबाट सङ्कलन गरिएको मिश्रित फोहोर पीडब्ल्यूएमयूमा ल्याई पुनःप्रयोगयोग्य र उपचार गर्न नसकिने फोहोरमा हातैले सावधानीपूर्वक छुट्याइएको थियो।

सङ्कलित फोहोरको ठूलो हिस्सामा कपडा तथा पुराना लुगाफाटा, जुत्ता-चप्पल, सेनेटरी प्याड, डायपर, जैव-चिकित्सकीय फोहोर, रङ, विद्युतीय फोहोर, सिमेन्टका बोरा, फुटेका सिसा तथा बोतललगायत उपचार गर्न नसकिने वा कठिन रूपमा प्रबन्धन गर्नुपर्ने फोहोर रहेका छन्। गाउँहरूमा यस्ता फोहोर सङ्कलन नगरिएमा यसले कुल उत्पादन हुने फोहोरको ठूलो हिस्सा ओगट्ने र स्वच्छ भारत अभियान-ग्रामीणका उद्देश्यलाई नै कमजोर बनाउने अवस्था थियो। ब्लकसँग जोडिएको समर्पित सामग्री पुनःप्राप्ति केन्द्र (एमआरएफ) नभएकाले छुट्याइएका उपचार गर्न नसकिने फोहोरलाई गान्तोक जिल्लाको मार्तामस्थित तोकिएको ल्यान्डफिलमा पठाइँदै आएको छ।

खण्ड विकास अधिकारी डा. महेन्द्र तामाङले दशकौँदेखि थुप्रिएको पुरानो फोहोर व्यवस्थापन गर्नु अत्यन्त कठिन, थकाइलाग्दो र अभूतपूर्व प्रयास रहेको बताए। यद्यपि, दृढ इच्छाशक्ति र स्वच्छ मनले असम्भवजस्तो देखिने चुनौतीलाई पनि पार गर्न सकिन्छ भन्ने बलियो उदाहरण यस प्रयासले स्थापित गरेको उनले बताए।

ठूलो मात्रामा थुप्रिएको पुरानो फोहोर हटाइएपछि घरबाट निस्कने नयाँ फोहोरलाई अनिवार्य चार प्रकारमा छुट्याउने व्यवस्था, फोहोर घटाउने अभ्यास, पुनःप्रयोगका उपाय, एकपटक मात्र प्रयोग हुने प्लास्टिकको प्रयोगमा प्रतिबन्ध तथा ग्राम पञ्चायतहरूले निर्माण गरेका स्थानीय सङ्कलन केन्द्रमा समयमै फोहोर जम्मा गर्ने व्यवस्थामार्फत सक्रिय रूपमा व्यवस्थापन गर्न थालिएको उनले बताए।

यी प्रयाससँगै जङ्गु ब्लकले आफूलाई शतप्रतिशत फोहोर फाल्नेमुक्त तथा फोहोर जलाउनेमुक्त ब्लकका रूपमा स्थापित गरेको छ। झोडा, वन तथा चट्टानका किनारमा फोहोर फाल्ने र जलाउने कार्य रोक्न पनि बलियो प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको छ। ऐतिहासिक “स्वच्छ तथा पवित्र जोङ्गु” अभियान बीएसी जङ्गु र यसअन्तर्गतका सातवटै जीपीयूले क्षेत्रका विधायक तथा मन्त्री पिन्चो नामग्याल लेप्चाको दूरदर्शी नेतृत्व तथा मार्गदर्शनमा अघि बढाएको बताइएको छ।

हिन्दुस्थान समाचार / बिशाल