श्रीहरिकोटा (आन्ध्र प्रदेश), 0४ सेप्टेम्बर (हि.स.)। भारतले अन्तरिक्ष क्षेत्रमा आज अर्को महत्वपूर्ण सफलता हासिल गरेको छ। भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संस्था (इसरो) ले श्रीहरिकोटास्थित सतीश धवन अन्तरिक्ष केन्द्रबाट बिहान जीएसएलवी- एफ17 रकेट मार्फत पृथ्वी अवलोकन उपग्रह ईओएस-05 को सफल प्रक्षेपण गरेको छ। इसरो अध्यक्ष वी. नारायणन तथा संस्थाका पूर्व अध्यक्षहरूको उपस्थितिमा सम्पन्न यो प्रक्षेपण धेरै दृष्टिले ऐतिहासिक मानिएको छ।

इसरोका अनुसार, प्रक्षेपण भएको करिब १८ मिनेटपछि भारतको पहिलो भू-तुल्यकालिक इमेजिङ उपग्रह ईओएस-05 लाई सफलतापूर्वक कक्षामा स्थापित गरिएको थियो। यस उपग्रहबाट वास्तविक समयमा तस्बिरहरू प्राप्त गर्न सकिनेछ, जसले कृषि, आपदा प्रबन्धन तथा विभिन्न रणनीतिक क्षेत्रमा महत्वपूर्ण सहयोग पुर्‍याउनेछ। इसरो प्रमुख नारायणनले यस मिशनले भारतको पृथ्वी अवलोकन क्षमतालाई अझ सुदृढ बनाउने बताए।

इसरोका अनुसार, जीएसएलवी-एफ17 मार्फत गरिएको यो प्रक्षेपण जीएसएलवी रकेटको १९औँ उडान हो। उपग्रहलाई बिहान २:५५ बजी सतीश धवन अन्तरिक्ष केन्द्रबाट प्रक्षेपण गरिएको थियो। ईओएस-05 भारतको पहिलो अत्याधुनिक भू-तुल्यकालिक इमेजिङ उपग्रह हो, जसको उद्देश्य पृथ्वीको परिक्रमा गर्दै विभिन्न महत्वपूर्ण जानकारी उपलब्ध गराउनु हो।

प्रक्षेपण हेर्न खगोल विज्ञानमा रुचि राख्ने दर्शकहरू ठूलो संख्यामा अन्तरिक्ष केन्द्रमा उपस्थित थिए। प्रक्षेपणको करिब २२ मिनेटपछि मिशन निर्देशकले मिशन सफल भएको घोषणा गरे। त्यसपछि इसरो प्रमुख नारायणनले ईओएस-05 सञ्चालनमा आएपछि यो भू-कक्षाबाट भारतको पहिलो समर्पित इमेजिङ उपग्रह बन्ने र देशलाई महत्वपूर्ण रणनीतिक तथ्यांक उपलब्ध गराउने बताए।

उनले आजको प्रक्षेपण श्रीहरिकोटाबाट गरिएको इसरोको १०७औँ प्रक्षेपण भएको जानकारी दिए।

जीएसएलवी-एफ17 मा निरन्तर सुधार र स्तरोन्नति गरिएकाले यसको वर्तमान स्वरूप अझ प्रभावकारी बनेको उनले बताए। मिशनको सफलतामा इसरोका वैज्ञानिक, औद्योगिक साझेदार तथा वैज्ञानिकका परिवारजनहरूको समेत महत्वपूर्ण योगदान रहेको उनको भनाइ थियो।

नारायणनले प्रधानमन्त्रीको निर्देशनअनुसार इसरोले आगामी दिनमा थप छवटा प्रक्षेपण गर्ने लक्ष्य लिएको र गगनयान मानव अन्तरिक्ष अभियानमा पनि तीव्र रूपमा काम भइरहेको बताए। उनले अन्तरिक्ष क्षेत्रमा स्टार्टअपहरूको सहभागिता बढ्दै गएको र देशमा सकारात्मक वातावरण सिर्जना भएको उल्लेख गरे।

उनका अनुसार जीएसएलवी मार्फत अहिलेसम्म प्रक्षेपण गरिएका उपग्रहमध्ये ईओएस-05 सबैभन्दा भारी उपग्रह हो। मिशन सफल भएपछि वैज्ञानिकहरू र मिशन निर्देशक थोमस कुरियन ले जय हिन्द को उद्घोष गर्दै देशवासीलाई बधाई दिएका थिए। इसरो अधिकारी इम्तियाजले यो जटिल र चुनौतीपूर्ण मिशनमा सम्पूर्ण टोलीले एकताबद्ध भएर काम गरेको र वरिष्ठ अधिकारीहरूले हरेक चरणमा सहयोग गरेको बताए।

ईओएस-05 के हो?

ईओएस-05 एक अत्याधुनिक पृथ्वी अवलोकन उपग्रह हो। यसको मुख्य उद्देश्य अन्तरिक्षबाट पृथ्वीको उच्च गुणस्तरको तस्बिर खिच्नु हो। यसको तौल करिब २,३६७ किलोग्राम रहेको छ। यसलाई विशेष रूपमा भू-तुल्यकालिक कक्षाबाट पृथ्वीको इमेजिङ गर्न तयार गरिएको हो। कक्षामा पुगेपछि यसले पृथ्वीको विशाल क्षेत्रलाई बारम्बार अवलोकन गर्न सक्नेछ।

यो मिशन एनएसआईएलले एक रणनीतिक प्रयोगकर्ताका लागि समर्पित प्रक्षेपणका रूपमा सञ्चालन गरेको हो। ईओएस-05 सँगै भारत तथा अन्य देशका प्रयोगकर्ताहरूका १८ वटा सहयात्री उपग्रह पनि अन्तरिक्षमा पठाइएका छन्।

जीएसएलवी-एफ 17 के हो?

जीएसएलवी-एफ 17 भारतको १९औँ उडान हो। यसको लम्बाइ करिब ५१.७ मिटर र प्रक्षेपण समयमा कुल तौल करिब ४२०.५ टन रहेको छ। यसलाई श्रीहरिकोटास्थित सतीश धवन अन्तरिक्ष केन्द्रको दोस्रो प्रक्षेपण स्थलबाट उडाइएको हो।

रकेटको माथिल्लो भागमा ४ मिटर व्यासको ओजिभ आकारको कम्पोजिट पेलोड फेयरिङ जडान गरिएको थियो, जसभित्र ईओएस-05 उपग्रह राखिएको थियो। यस सफल प्रक्षेपणले भारतको अन्तरिक्ष प्रविधि, पृथ्वी अवलोकन क्षमता तथा रणनीतिक अनुसन्धानमा नयाँ अध्याय थपेको छ।