नयाँ दिल्ली, १७ सेप्टेम्बर (हि.स.)। प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले बिहिवार विश्वले सेमीकन्डक्टर उत्पादनका लागि नयाँ र विश्वसनीय स्थानको आवश्यकता महसूस गरिरहेको र भारत यस अवसरका लागि निरन्तर तयार भइरहेको बताएका छन्। भारत सेमीकन्डक्टर उत्पादनको प्राथमिक गन्तव्य बन्न आवश्यक सबै कदम अघि बढ़ाइरहेको उनले बताए।
यहाँ यशोभूमिमा ‘सेमिकन इन्डिया–२०२६’ को उद्घाटन गर्दै प्रधानमन्त्री मोदीले भारतले अर्धचालक अभियानको दोस्रो चरण शुरु गरिसकेको बताए। पहिलो चरणमा लगभग आठ अरब अमेरिकी डलर खर्च गर्ने योजना थियो, जसलाई दोस्रो चरणमा बढ़ाएर १३.५ अरब अमेरिकी डलर पुर्याइएको उनले जानकारी दिए। पहिलो चरणमा नीति सम्बन्धी छलफल भएको, त्यसपछि परीक्षण उत्पादन तथा परीक्षणको दिशामा प्रगति भएको र अहिले भारत व्यावसायिक उत्पादनको चरणमा पुगेको उनले बताए।
मोदीले मोहाली र सुरतमा रहेका दुई सेमीकन्डक्टर संयंत्रहरूमा व्यावसायिक उत्पादन शुरु भइसकेको र भारतमा उत्पादित चिप देशभित्रका साथै विश्वभरिका ग्राहकसम्म पुगिरहेको बताए। सेमीकन्डक्टर क्षेत्रमा कुनै देशलाई यस्तो चरणसम्म पुर्याउनु सहज नभएको उल्लेख गर्दै उनले कारखाना स्थापना हुनेबित्तिकै उत्पादन शुरु नहुने र यसका लागि प्राविधिक क्षमता तथा विशेषज्ञता विकास गर्न लामो समय लाग्ने बताए। उनले उद्योग जगतलाई यस यात्रामा सक्रिय सहभागिता निरन्तर कायम राख्न आह्वान गरे।
प्रधानमन्त्रीले भारतको लक्ष्य फैबलेस कम्पनीहरूको वृद्धि तथा बौद्धिक सम्पत्ति सिर्जनालाई देशमै प्रोत्साहन गर्नु रहेको बताए। विभिन्न प्रकारका कम्पाउन्ड सेमीकन्डक्टर, सिलिकन फोटोनिक्स तथा कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित पूर्वाधारका लागि आवश्यक प्रविधिको विकासमा पनि जोड दिइरहेको उनले बताए। सेमीकन्डक्टर आपूर्ति शृङ्खला सुदृढ़ गर्नु भारतको प्राथमिकतामा रहेको र यस दिशामा विभिन्न सुधार गरिएको उनले उल्लेख गरे।
प्रधानमन्त्रीले अहिलेसम्म १२ वटा सेमीकन्डक्टर परियोजनालाई स्वीकृति दिइसकिएको र आगामी चरणमा यसको दायरा अझ् विस्तार गरिने जानकारी दिए। रसायन तथा ग्यास लगायत सेमीकन्डक्टर आपूर्ति शृङ्खलासँग सम्बन्धित क्षेत्रमा काम गर्ने कम्पनीहरूलाई पनि भारतमा उपलब्ध अवसरको लाभ उठाउन उनले आग्रह गरे।
प्रधानमन्त्रीले भारतको ठूलो शक्ति युवा तथा दक्ष जनशक्ति रहेको बताए। सरकारले एक लाख इन्जिनियरिङ विद्यार्थीलाई सेमीकन्डक्टर उद्योगका लागि प्रशिक्षित गर्ने लक्ष्य राखेको र ठूलो संख्यामा युवाले हालसम्म प्रशिक्षण प्राप्त गरिसकेको उनले बताए। भारतमा अनुसन्धान गरिरहेका युवा प्रतिभासँगै विदेशमा अनुसन्धान गरिरहेका भारतीय युवालाई पनि उन्नत प्रविधिको विकासमा देशसँग जोड़िन उनले आह्वान गरे।
उद्योग जगतका नेताहरूलाई देशमा अनुसन्धान तथा विकासको नेतृत्व गर्न आग्रह गर्दै मोदीले यसबाट उद्योगलाई लाभ पुग्नुका साथै भारतको युवा शक्ति समेत सुदृढ़ हुने बताए।
उनले कृत्रिम बुद्धिमत्ताको विस्तारसँगै कम्प्युटिङ क्षमताको आवश्यकता तीव्र रूपमा बढ्ने र त्यससँगै विद्युतको माग पनि बढ्ने बताए। कृत्रिम बुद्धिमत्ताका डेटा केन्द्रमा हजारौँ उच्च क्षमताका प्रोसेसर एकसाथ काम गरिरहेका छन् र ठूलो मात्रामा डेटा प्रशोधन गरिरहेका कारण सेमीकन्डक्टर संयंत्रहरू र डेटा केन्द्रहरूलाई विश्वसनीय विद्युत उपलब्ध गराउनु महत्वपूर्ण हुने उनले बताए।
मोदी अनुसार, भारतले विद्युत क्षेत्रमा ठूलो स्तरमा लगानी गरिरहेको छ। पछिल्लो दशकमा देशको स्थापित सौर्य ऊर्जा क्षमता बढ़ेर १६० गिगावाटभन्दा बढी पुगेको उनले बताए। आणविक ऊर्जाको क्षेत्रमा पनि तीव्र गतिमा काम भइरहेको र साना मोड्युलर रिएक्टरमा ध्यान दिइरहेको उनले जानकारी दिए। भारतले विद्युत प्रसारण सञ्जालको समेत विस्तार गरेको उनले बताए।
प्रधानमन्त्रीले भारतको लोकतान्त्रिक व्यवस्था, विशाल प्रतिभा आधार तथा सुदृढ़ हुँदै गएको पूर्वाधारले विश्वव्यापी अर्धचालक आपूर्ति शृङ्खलामा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्ने अवसर प्रदान गरेको बताए। विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खलामा परिवर्तन भइरहेको अवस्थामा भारतमा विकसित भइरहेका अवसरलाई व्यापक विश्वव्यापी परिप्रेक्ष्यमा हेर्न आवश्यक रहेको उनले बताए।
उनले ‘सेमिकन इन्डिया’ कार्यक्रम सन् २०२२ मा शुरु भएको र प्रत्येक संस्करणसँगै भारतको सेमीकन्डक्टर यात्रा नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको बताए। यस वर्षको आयोजनाले परीक्षण परियोजनाभन्दा अघि बढ़ेर व्यावसायिक उत्पादनको दिशामा भारतले हासिल गरेको प्रगतिलाई प्रतिबिम्बित गरेको उनले बताए।
/ बिशाल
