काठमाडौँ, 0४ अक्टोबर (हि.स.)। नेपालको भित्री मधेशका जिल्लालाई प्रभावित बनाउँदै आएको स्क्रब टाइफस अहिले देशभर फैलिएको छ। सरकारी तथ्यांकअनुसार, २०२६ जनवरीदेखि शनिबारसम्म नेपालमा ९ हजार ८७२ जनामा स्क्रब टाइफस संक्रमण पुष्टि भएको छ। महामारी विज्ञान तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाको रोग निगरानी तथा अनुसन्धान शाखाका प्रमुख हेमराज पाण्डेका अनुसार, डोल्पा, मनाङ र मुगुबाहेक ७४ जिल्लामा संक्रमण पुष्टि भएको छ।
यस अवधिमा स्क्रब टाइफसका कारण २२ जनाको मृत्यु भएको छ। यद्यपि ती सबै मृत्युको कारण स्क्रब टाइफस नै हो वा होइन भन्ने पुष्टि हुन बाँकी रहेको र अनुसन्धान जारी रहेको जनाइएको छ। स्क्रब टाइफसबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित सल्यान जिल्लाको दार्मा पुगेका पाण्डेले खेतीपातीको मौसममा किर्नी (माइट) सक्रिय हुने र चिगास माइटको लार्भाको संख्या बढ्ने भएकाले संक्रमण फैलिने जोखिम बढ्ने बताए।
उनले स्वास्थ्य संस्थाहरूमा यसको उपचार सहज रूपमा र निःशुल्क उपलब्ध रहेको बताए। तर सल्यानमा मृत्युको संख्या बढी देखिएकाले त्यसका कारणबारे अध्ययन भइरहेको उनको भनाइ छ। दोस्रो विश्वयुद्धका क्रममा जापानमा फैलिएको स्क्रब टाइफस नेपालमा १९८१ मा पहिलोपटक देखिएको थियो। २०१५ को भूकम्पपछि नेपालमा यसको संक्रमण बढेको देखिएको छ।
शुरुआती वर्षहरूमा चितवन, नवलपरासीलगायत तराईका जिल्लामा बढी सक्रिय रहेको यो रोग पछिल्ला वर्षहरूमा पहाडी तथा हिमाली जिल्लासम्म फैलिएको छ। महाशाखाको कीटजन्य रोग शाखाका प्रमुख डा. गोकर्ण दाहालका अनुसार, स्क्रब टाइफस करिब पाँच वर्षअघि नै पहाडी जिल्लासम्म पुगिसकेको थियो। उनका अनुसार, पहिले यो रोग तराई र भित्री मधेशमा बढी देखिने गरे पनि पछिल्ला केही वर्षमा पहाडी क्षेत्रमा समेत संक्रमितको संख्या बढेको छ।
डा. दाहालले रोगको जोखिम बढिरहेको भए पनि समयमै उपचार पाएमा बिरामी पूर्ण रूपमा निको हुन सक्ने र यसको मृत्युदर कम रहेको बताए। सरकारी तथ्यांकअनुसार, आर्थिक वर्ष २०२३ मा ९ हजार ३३०, २०२४ मा ११ हजार ५०० र २०२५ मा करिब ७ हजार ३०० जनामा स्क्रब टाइफस संक्रमण देखिएको थियो। चालु वर्षको शुरुआती महिनामै ५ हजार ५०० भन्दा बढी संक्रमित भेटिएकाले मार्चसम्म संक्रमितको संख्या करिब ११ हजार पुग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
डा. दाहालका अनुसार, स्क्रब टाइफस ब्याक्टेरियाका कारण हुने रोग हो र यसको उपचारका औषधि सहज रूपमा उपलब्ध छन्। तर, बिरामीले अस्पताल पुग्न ढिलाइ गरेमा रोग गम्भीर बन्न सक्छ। यसपटक सल्यानमा अचानक यति धेरै संक्रमण र मृत्यु हुनुको कारण पत्ता लगाउन विशेषज्ञहरूको टोलीले अध्ययन गरिरहेको उनले बताए।
हिन्दुस्थान समाचार / बिशाल
04 Oct 2026
