नयाँ दिल्ली, 0८ अक्टोबर (हि.स.)। प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले साइबर ठगी, डीपफेक तथा डिजिटल अपराधको बढ्दो चुनौतीसँग जुध्न विश्वव्यापी तन्त्र निर्माण गर्न आह्वान गर्दै प्रविधिको व्यापक प्रयोग त्यतिबेला मात्र सम्भव हुने बताएका छन्, जब मानिसहरूमा त्यसप्रति विश्वास हुन्छ। उनले भारत आफ्ना अनुभव र सिकाइ विश्वसँग साझा गर्न सधैँ तयार रहेको बताए।

प्रधानमन्त्रीले बिहिवार १०औँ इन्डिया मोबाइल कांग्रेसलाई सम्बोधन गर्दै साइबर अपराधको कुनै सीमा नहुने बताए। एउटा देशमा बसेको व्यक्तिले अर्को देशमा बसेको व्यक्तिसँग ठगी गर्नसक्ने र त्यसका लागि तेस्रो देशको प्रविधि वा सञ्जाल प्रयोग हुनसक्ने उनले बताए। डीपफेक पनि ठूलो चुनौती बनिसकेको उल्लेख गर्दै उनले यससँग जुध्न देशहरू, प्रविधि कम्पनीहरू, दूरसञ्चार कम्पनीहरू तथा वित्तीय संस्थाहरूले मिलेर काम गर्नुपर्ने बताए।

मोदीले विश्वव्यापी दूरसञ्चार उद्योगको संगठन जीएसएमए तथा विश्वका दूरसञ्चार सञ्चालकहरूलाई ठगीपूर्ण गतिविधि मानिसहरूसम्म पुग्नुअघि नै रोक्नसक्ने विश्वव्यापी तन्त्र निर्माण गर्न आग्रह गरे। उनले भने, “आउनुहोस्, यस्तो विश्वव्यापी तन्त्र बनाऔँ, जसले यस्ता ठगीहरू मानिसहरूसम्म पुग्नुअघि नै रोक्न सकोस्। भारतले यस दिशामा आफ्ना अनुभवबाट धेरै कुरा सिकेको छ र भारत आफ्ना अनुभवहरू विश्वसँग साझा गर्न सधैँ तयार छ।”

प्रधानमन्त्रीले भने, “प्रविधिले त्यतिबेला मात्र व्यापकता प्राप्त गर्छ, जब उसले विश्वास हासिल गर्छ।” उनले सामान्य नागरिकले प्राविधिक प्रोटोकल वा सञ्जालका जटिलताबारे नसोच्ने, बरु फोन गर्ने व्यक्ति को हो, सन्देश सही हो कि नक्कली, आफ्नो भुक्तानी सुरक्षित छ कि छैन र आफ्नो तथ्याङ्क सुरक्षित छ कि छैन भन्ने जान्न चाहने बताए। त्यसैले दूरसञ्चार तथा डिजिटल क्षेत्रमा सुरक्षा र विश्वास सर्वोच्च प्राथमिकता हुनुपर्ने उनले बताए।

मोदीले भारतमा साल २०२२ मा यही मञ्चबाट ५जी सेवा शुरु गरिएको बताए। त्यसयता ५जी सेवा देशका प्रत्येक जिल्लासम्म पुगेको र पाँच लाखभन्दा बढ़ी मोबाइल आधार केन्द्र स्थापना भइसकेको उनले बताए। साल २०२२ को तुलनामा भारतमा मोबाइल इन्टरनेटको गति लगभग १० गुणा बढ़ेको उनले उल्लेख गरे। यो परिवर्तन दूरसञ्चार क्षेत्रसम्म मात्र सीमित नरहेको र डिजिटल सेवा तथा शासन सञ्चालनका तौरतरिकामा पनि ठूलो परिवर्तन आएको उनले बताए।

उनले एक दशकअघि आधुनिक प्रविधिसम्मको पहुँच एक प्रकारको विशेषाधिकार बन्दै गएको र डिजिटल विभाजन ठूलो चुनौती रहेको बताए। ‘डिजिटल इन्डिया’ अभियान अन्तर्गत सरकारले प्रविधिलाई बढ़ीभन्दा बढ़ी मानिससम्म पुर्याउन जोड दिएको र मोबाइललाई यसको केन्द्रमा राखेको उनले बताए। यसका लागि नीतिगत सुधारसँगै दूरसञ्चार पूर्वाधार तथा देशमै मोबाइल र दूरसञ्चार उपकरणको उत्पादनलाई प्रोत्साहन गरिएको उनले बताए।

प्रधानमन्त्रीले कोभिड–१९ महामारीको उल्लेख गर्दै त्यस अवधिमा कार्यालय, ब्याङ्क, शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा तथा सरकारी सुविधाहरू ठूलो हदसम्म डिजिटल माध्यमबाट सञ्चालन भएको बताए। उनले दीक्षा मञ्च मार्फत जुलाई २०२२ सम्म ५०० करोड़भन्दा बढ़ी शिक्षण सत्र र लगभग ६,००० करोड़ शिक्षण मिनेट अभिलेख भएको बताए। सरकारको लक्ष्य लगभग २५ करोड़ विद्यार्थीलाई डिजिटल तथा अनलाइन शिक्षासँग जोड्नु रहेको उनले बताए।

मोदीले आज सयौँ सरकारी सेवाहरू मोबाइलमा उपलब्ध रहेको र प्रत्यक्ष लाभ हस्तान्तरण मार्फत ठूलो रकम लाभार्थीहरूको ब्याङ्क खातामा सीधै पुगिरहेको बताए। उनले लगभग ५० लाख करोड़ रुपियाँ लाभार्थीहरूको खातामा सीधै पठाइएको र लगभग पाँच लाख करोड़ रुपियाँ गलत हातमा जान वा चुहावट हुनबाट जोगाइएको बताए।

यस सन्दर्भमा प्रधानमन्त्रीले भने, “अब मलाई भन्नुहोस्, जसको सित्तैको कमाइ बन्द भएको छ, उनीहरूले मोदीलाई माया गर्छन् त?” उनले गलत तौरतरिका रोक्ने संकल्प गरेको बताए। मोदीले पुरानो व्यवस्था जारी रहेको भए सरकारको ठूलो रकम चुहावटमा जाने र गलत व्यक्तिहरूको खल्ती भर्ने, तर अहिले त्यही रकम सही लाभार्थीसम्म पुगिरहेको तथा बचत भएको रकम सही काममा प्रयोग भइरहेको बताए।

प्रधानमन्त्रीले प्रधानमन्त्री किसान सम्मान निधिको पनि उल्लेख गर्दै किसानहरूको खातामा प्रत्येक चार महिनामा रकम पठाइने र मोबाइल मार्फत त्यसको सूचना प्राप्त हुने बताए। यसबाट पहिले विभिन्न कारणले सरकारी योजनाको लाभबाट वञ्चित हुने गरेका साना किसानहरूले समेत लाभ प्राप्त गरिरहेको उनले बताए।

मोदीले मोबाइल तथा डिजिटल सेवाले नागरिकहरूको यात्रा, प्रतीक्षा र खर्च घटाउँदै बढ़ी सुविधा प्रदान गरेको बताए। यसलाई उनले प्रविधिबाट प्राप्त हुने सबैभन्दा ठूलो नागरिक लाभ भएको बताए। सस्तो डेटा तथा राम्रो सम्पर्क व्यवस्थाले मनोरञ्जन, शिक्षा र सामग्री सिर्जनाका नयाँ अवसरहरू सिर्जना गरेको उनले बताए।

उनले ५० करोड़भन्दा बढ़ी मानिस खेलकुद सम्बन्धी डिजिटल पारिस्थितिक प्रणालीको हिस्सा बनिसकेको बताए। साना शहर र नगरका युवाहरू विद्युतीय खेलकुद, सामग्री सिर्जना तथा नयाँ डिजिटल व्यवसायमा अघि बढ़िरहेको उनले बताए। मोबाइल अब केवल सञ्चारको साधन नरहेको र खेलकुद उपकरण तथा सिर्जनात्मक कामका लागि स्टुडियो जस्तै काम गरिरहेको उनले बताए।

प्रधानमन्त्रीले तीव्र इन्टरनेट तथा सस्तो डेटाले भीडियो साझेदारी गर्ने मञ्चहरू, सामाजिक सञ्जाल तथा क्षेत्रीय ओटीटी सेवाहरूलाई गाउँ र साना शहरसम्म पुर्याएको बताए। यसबाट भाषाका अवरोधहरू कम भएको र सामग्री सिर्जना उद्योग तीव्र गतिमा बढ़ेको उनले बताए। यस क्षेत्रमा हजारौँ करोड़ रुपियाँको आर्थिक गतिविधि सिर्जना भएको र लाखौँ मानिसका लागि आम्दानीका नयाँ अवसर बनेको उनले बताए।

मोदीले भारत अब केवल प्रविधिको उपभोक्ता बन्न नचाहेको र उत्पादन, प्रविधि तथा बौद्धिक सम्पत्तिको निर्माता बन्न चाहेको बताए। यसका लागि सरकारले प्रोत्साहन तथा नीतिगत सुधार गरिरहेको र उत्पादनको डिजाइन, प्रविधि तथा बौद्धिक सम्पत्तिमा भारतको भूमिका बलियो बनाउने प्रयास भइरहेको उनले बताए।

उनले दूरसञ्चार क्षेत्रमा गरिएका सुधारको उल्लेख गर्दै दूरसञ्चार ऐनले आधुनिक नियामकीय ढाँचा उपलब्ध गराएको बताए। समायोजित कूल आम्दानी तथा ब्याङ्क ग्यारेन्टीसँग सम्बन्धित व्यवस्थालाई तर्कसंगत बनाइएको उनले बताए। गति शक्ति सञ्चार पोर्टल मार्फत बाटोको अधिकार सम्बन्धी स्वीकृति प्रक्रियामा तीव्रता आएको उनले बताए।

प्रधानमन्त्रीले देशमा अर्धचालक पारिस्थितिक तन्त्र पनि तीव्र गतिमा अघि बढ़िरहेको र पाँच स्थानमा व्यावसायिक उत्पादन शुरु भइसकेको बताए। अबको चरण सम्पूर्ण आपूर्ति शृङ्खला विकास गर्नमा केन्द्रित रहेको उनले बताए।

मोदीले इन्डिया मोबाइल कांग्रेसको १० वर्ष पूरा हुनु पनि महत्वपूर्ण अवसर भएको बताए। उनले यस मञ्चले ५जीदेखि विश्वव्यापी डिजिटल मापदण्ड तथा भारतमा लगानी, नवाचार र उत्पादनसम्मका विभिन्न महत्वपूर्ण विषयमा छलफललाई अघि बढ़ाएको बताए। यस वर्षको विषय “सीमाविहीन विस्तार” रहेको र भारतले ठूलो स्तरमा प्रविधि अपनाएको आफ्नो अनुभव विश्वसामु प्रस्तुत गरेको उनले बताए।

प्रधानमन्त्रीले आगामी दशकको दिशा तय गर्न इन्डिया मोबाइल कांग्रेसमा हुने छलफलले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने बताए। उनले भने, “हामीले आईएमसीलाई प्रविधि, अनुसन्धान, उद्योग, लगानी र विचारको संगम बन्नसक्ने एउटा मञ्चका रूपमा विकास गर्नुपर्छ।” यस मञ्चबाट हुने साझेदारी, अनुसन्धान परियोजना तथा नयाँ उत्पादनहरू विश्वसम्म पुग्ने र मानवताको हितमा प्राविधिक नवाचारलाई गति दिने उनले विश्वास व्यक्त गरे।

मोदीले वायुसेना दिवसका अवसरमा भारतीय वायुसेनाका जवानहरूलाई सलाम गर्दै बधाई दिए। उनले अभिनेता नाना पाटेकरप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै आफ्नो कला मार्फत सामाजिक विकृति तथा व्यवस्थाका कमजोरीहरूमाथि प्रहार गर्न उनले पुर्याएको योगदानको उल्लेख गरे।

/ बिशाल