जैसलमेर, ०३ नोभेम्बर (हि.स.)। विश्वमा युद्धका बदलिँदा तौरतरिका र बढ्दो सुरक्षा चुनौतीबीच भारतले आफ्नो सैन्य शक्तिलाई थप सुदृढ़ बनाउने तयारी गरिरहेको छ। आधुनिक युद्धमा परम्परागत हतियारसँगै ड्रोन, क्षेप्यास्त्र, आधुनिक वायु रक्षा प्रणाली तथा सटीक आक्रमण गर्ने प्रविधिको भूमिका निर्णायक बन्दै गएको छ। यही परिस्थितिलाई ध्यानमा राख्दै केन्द्रिय रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले मंगलवार जैसलमेरमा रक्षा मन्त्रालयको संसदीय परामर्शदात्री समितिको बैठकको अध्यक्षता गर्दै सेनाको आधुनिकीकरण र रक्षा क्षेत्रमा आत्मनिर्भरतालाई सरकारको प्रमुख प्राथमिकता रहेको बताएका छन्।

रक्षामन्त्रीले आर्थिक वर्ष २०२६–२७ मा देशको रक्षा बजेट बढ़ेर ७.८५ लाख करोड़ रुपियाँ पुगेको जानकारी दिए। यसमध्ये सेनाको आधुनिकीकरण तथा पुँजीगत खरिदका लागि २.१९ लाख करोड़ रुपियाँ विनियोजन गरिएको छ। आधुनिक सैन्य सामग्रीले सुसज्जित सेनासँगै स्वदेशी रक्षा उद्योगलाई पनि सुदृढ़ बनाउने सरकारको लक्ष्य रहेको उनले बताए। यसबाट भविष्यका चुनौतीको सामना स्वदेशमै विकसित प्रविधि र उपकरणमार्फत गर्न सकिने अपेक्षा गरिएको छ।

राजनाथ सिंहले रुस–युक्रेन युद्ध तथा इजरायल–इरान द्वन्द्वजस्ता घटनाक्रमले युद्धको बदलिँदो स्वरूपलाई स्पष्ट पारेको बताए। आधुनिक युद्धमा ड्रोन, क्षेप्यास्त्र र वायु रक्षा प्रणालीको महत्त्व तीव्र रूपमा बढ़िरहेको उल्लेख गर्दै भारतीय सेनालाई वर्तमान आवश्यकतासँगै भविष्यका चुनौतीका लागि समेत तयार पार्नु आवश्यक रहेको उनले बताए।

उनी अनुसार, सेनाको आधुनिकीकरणका लागि सरकारले आर्थिक स्रोतको व्यवस्थापन, रक्षा उत्पादनमा आत्मनिर्भरता तथा जनशक्ति र सैन्य संरचनामा सुधार गर्ने दिशामा काम गरिरहेको छ। यसको उद्देश्य नयाँ हतियार खरिद गर्नुमा मात्र सीमित नभई सैनिकहरूको क्षमता, युद्ध तयारी र प्राविधिक दक्षतालाई एकसाथ सुदृढ़ बनाउनु रहेको छ।

उनले भारतीय सेनामा विकास गरिँदै गरेका नयाँ सैन्य संरचनाहरूले पनि बदलिँदो युद्ध प्रणालीको झलक प्रस्तुत गरेको बताए। पैदल सेनालाई ड्रोनमा आधारित निगरानी तथा सूचना सङ्कलन गर्ने क्षमता प्रदान गर्न ‘अश्नि ड्रोन प्लाटुन’ विकास भइरहेको छ। यसले युद्ध क्षेत्रमा शत्रुको गतिविधिमाथि निगरानी राख्न तथा आवश्यक सूचना कमान्डरहरूसम्म छिटो पुर्याउन सहयोग गर्नेछ।

त्यसैगरी, ‘भैरव बटालियन’लाई तीव्र कारबाही गर्न सक्ने विशेष तालिम प्राप्त सैन्य एकाइका रूपमा विकास गरिँदै छ। बदलिँदो परिचालन परिस्थितिमा तीव्र रूपमा अघि बढ्न तथा आवश्यकता अनुसार सीमित क्षेत्रमा कारबाही सञ्चालन गर्नु यसको प्रमुख उद्देश्य रहेको छ।

‘शक्तिबाण रेजिमेन्ट’को अवधारणा तोपखानाको क्षमतालाई आधुनिक प्रविधिसँग जोड्नेसँग सम्बन्धित छ। यसमा ड्रोन, समूहगत ड्रोन तथा लक्ष्यमा सटीक प्रहार गर्नसक्ने मानवरहित प्रणालीको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहनेछ। यी प्रविधिले शत्रुका सैन्य ठेगानाको पहिचान तथा सटीक आक्रमण गर्ने क्षमतालाई थप मजबुत बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

रक्षामन्त्रीले स्वदेशी रक्षा उत्पादनमा भएको वृद्धिलाई आत्मनिर्भर भारतको दिशामा महत्त्वपूर्ण उपलब्धि बताए। उनी अनुसार, आर्थिक वर्ष २०१४–१५ मा देशको रक्षा उत्पादन लगभग ४६ हजार ४२९ करोड़ रुपियाँ रहेकोमा आर्थिक वर्ष २०२५–२६ मा बढ़ेर लगभग १.७८ लाख करोड़ रुपियाँ पुगेको छ।

उनले रक्षा क्षेत्रमा सूक्ष्म, लघु तथा मध्यम उद्यमदेखि ठूला कम्पनीहरूसम्मको योगदान बढ्दै गएको बताए। सरकारी संस्थानसँगै निजी क्षेत्रको सहभागिता पनि विस्तार भइरहेको उल्लेख गर्दै यसले रक्षा उपकरण निर्माण, प्राविधिक क्षमता विकास तथा स्वदेशी उत्पादनलाई प्रोत्साहन मिलिरहेको बताए।

राजनाथ सिंहले राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि रणनीतिक स्वायत्तता र स्वदेशी प्राविधिक क्षमता अत्यन्त आवश्यक रहेको बताए। भारतीय सेनाको आवश्यकता अनुसारका उपकरण देशभित्रै उत्पादन गर्न सकिने र विदेशी निर्भरता घटाउने खालको रक्षा व्यवस्था विकास गर्नु सरकारको उद्देश्य रहेको उनले स्पष्ट पारे।

बैठकमा रक्षाराज्यमन्त्री सञ्जय सेठ, रक्षा सचिव राजेश कुमार सिंह तथा संसदीय परामर्शदात्री समितिका सदस्यहरूको उपस्थिति रहेको थियो।

रक्षामन्त्रीले समितिका सदस्यहरूलाई सेनाको आधुनिकीकरण सम्बन्धी प्रस्तुतिहरू गम्भीरतापूर्वक अध्ययन गरी आफ्ना सुझाव दिन आग्रह गरे। उपयोगी सुझावहरूलाई सम्भव भएसम्म कार्यान्वयन गरिने आश्वासन पनि उनले दिए।

यस भ्रमणका क्रममा सोमवार राजनाथ सिंहले जैसलमेर स्थित आर्मी क्यान्टको युद्ध सङ्ग्रहालयमा आयोजित प्रकाश तथा ध्वनि प्रदर्शनीको अवलोकन गरेका थिए। उक्त अवसरमा रक्षा राज्यमन्त्री सञ्जय सेठ सहित अन्य अधिकारी तथा समितिका सदस्यहरू पनि उपस्थित थिए।

हिन्दुस्थान समाचार / भवानी थामी