चित्रकूट (उत्तर प्रदेश), १४ जुलाई (हि.स.)। भगवान् रामको तपोभूमि चित्रकूटस्थित पौराणिक देवल कुटीमा ‘तपोवन वृक्ष मन्दिर’ स्थापना गर्ने सङ्कल्प गरिएको छ। देवल कुटी देवल र चौरा गाउँको बीचमा मन्दाकिनी नदीको किनारमा रहेको पहाडी क्षेत्रमा अवस्थित छ। पहाडी ब्लकमा रहेको यो कुटी अहिले पनि शहरी कोलाहलबाट टाढा छ। करिब डेढ़ दशकदेखि यहाँ तपस्या गर्दै आएका स्वामी धर्मानन्दले देवल कुटीको चार बिघा जमिनमा ‘तपोवन वृक्ष मन्दिर’ निर्माण गरिने घोषणा गरेका छन्।
स्वामी धर्मानन्दलाई स्थानीयवासीले ‘तपस्वी बाबा’ भनेर पनि सम्बोधन गर्छन्। देवल आउनुअघि उनले पयस्वनी नदीको उद्गमस्थल ब्रह्मकुण्ड नजिकै वर्षौंसम्म तपस्या गरेका थिए। उनले भने, “देवलका तपस्वी सन्न्यासीहरूले हामीलाई वृक्षहरूको अमूल्य सम्पदा सुम्पेर गएका छन्, तर समयसँगै ती वृक्षहरू बिस्तारै घट्दै गएका छन्। कुटीको चार बिघा जमिनमा औषधीय तथा फलफूलका बिरुवा रोपेर ‘तपोवन वृक्ष मन्दिर’ विकास गरिनेछ, जसले यहाँ आउने साधु-सन्तलाई शान्त र जीवन्त वातावरणमा साधना गर्न सहयोग पुर्याउनेछ। यो सम्पूर्ण काम श्रमदानमार्फत गरिनेछ।”
उनले जलऋषि तथा वृक्षमित्र अभिमन्यु भाइले पहल गरे उत्तर प्रदेश सरकारबाट चार बिघा जमिनका लागि बिरुवा उपलब्ध गराउन कुनै कठिनाई नहुने विश्वास व्यक्त गरे। चित्रकूटको रामघाटमा अमावस्याको स्नानको धार्मिक महत्त्वबारे चर्चा गर्दै तपस्वी बाबाले हालै देवल कुटीमा अभिमन्यु भाइसहित अन्य व्यक्तिहरूसँग यस विषयमा गहन छलफल भएको र त्यसै क्रममा ‘तपोवन वृक्ष मन्दिर’ स्थापना गर्ने निर्णय भएको जानकारी दिए।
उनले सरकारको वृक्षारोपण महाअभियान तथा ‘एक पेड़ माँ के नाम’ अभियानअन्तर्गत यो सङ्कल्प पूरा भए अत्यन्त राम्रो हुने बताए।
धर्मानन्दले चित्रकूट भगवान् रामको तपोभूमि भएकाले यहाँको तपोवन क्षेत्रमा बढ्दो कङ्क्रिटका मन्दिर तथा घाट निर्माणका कारण प्राकृतिक र आध्यात्मिक पहिचान कमजोर बन्दै गएको बताए। त्यसैले ‘चित्रकूट तपोवन संरक्षण अभियान’ का स्वयंसेवकहरूले ‘वृक्ष मन्दिर’ अवधारणामार्फत तपोवनको पुनर्जीवन गर्ने सङ्कल्प लिएको उनले बताए।
तपस्वी बाबाले यस वर्ष पवित्र क्वार (आश्विन) महिनादेखि देवल कुटीमा विशेष तपस्यामा बस्ने र अर्को वर्ष यही महिनामा उक्त तपस्या सम्पन्न गर्ने जानकारी दिए। उनले हजारौं वर्ष पुरानो महर्षि देवलको देवल कुटीस्थित तपोवनका वृक्षहरूको संरक्षण नै आफ्नो पूजा भएको उल्लेख गर्दै जीवनकालमा अर्को एउटा वृक्ष मन्दिर निर्माण गर्ने इच्छा व्यक्त गरे। उनका अनुसार, यसले सम्पूर्ण क्षेत्रलाई अक्सिजन प्लान्टसरह हराभरा बनाउनेछ र स्थानीय बालबालिकाले यहाँ आएर योग अभ्यास गर्न सक्ने वातावरण सिर्जना हुनेछ।
अभिमन्यु भाइका अनुसार, तपोवन पुनर्जीवन अभियानमा सन्त-समाजलाई जोड्न देवल कुटी, सूरजकुण्ड, कालका देवी पहाड, कामदगिरि पर्वत परिक्रमा मार्ग, लक्ष्मण पहाड र ब्रह्मकुण्डमा छिट्टै गोष्ठीहरू आयोजना गरिनेछ। यसको उद्देश्य सरकार र समाजले रोपेका कुनै पनि बिरुवा सुक्न नदिनु र चित्रकूटको तपोवन संस्कृतिलाई पुनर्जीवित गर्नु हो।
---------------
हिन्दुस्थान समाचार / भवानी थामी
