- तानाशाहीमाथि लोकतन्त्रको जितको प्रतीक हो आपतकाल: सुनील आम्बेकर

- हिन्दुस्थान समाचारको कार्यक्रममा बोल्दै संघका अखिल भारतीय प्रचार प्रमुखले भने

- १९ महिनामा आपतकालको अन्त्य भारतीय समाजको लोकतान्त्रिक चेतनाको विजय

- लोकतन्त्र, संविधान र नागरिक स्वतन्त्रताको रक्षा गर्ने संघर्षलाई बताए राष्ट्रिय दायित्व

पटना, 24 जून (हि.स.)। राष्ट्रिय स्वयंसेवक संघका अखिल भारतीय प्रचार प्रमुख सुनील आम्बेकरले आपतकाल भएको ५० वर्षभन्दा बढी बितिसक्यो तर यसको सान्दर्भिकता अझै पनि कायमै रहेको विश्वास गर्छन्। लोकतन्त्र, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, संविधान, भारतीय संस्कृति र परम्परालाई जीवित राख्न त्यस संघर्षको निरन्तर स्मरण आवश्यक छ। उनले समाजमा सधैं तानाशाही प्रवृत्तिहरूलाई नियन्त्रण गर्न सक्ने शक्ति हुनुपर्छ भन्ने कुरामा जोड दिएका छन्।

बुधबार पटनाको मिठापुर इन्स्टीट्यूशनल एरियामा हिन्दुस्थान समाचारद्वारा आयोजित आपतकालको ५० वर्ष: बिहार आन्दोलन र आपतकाल कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि सुनील आम्बेकरले आपतकाल इतिहासको एउटा अध्याय मात्र नभई लोकतन्त्रको रक्षामा समाजको सतर्कताको एक प्रमुख उदाहरण रहेको बताए। त्यस युगको संघर्ष र बलिदानसँग भावी पुस्तालाई परिचित गराउनु महत्त्वपूर्ण छ। उनले राष्ट्रिय स्वयंसेवक संघ (आरएसएस) राजनीतिक दल नभए तापनि आपतकालको समयमा यसलाई प्रतिबन्ध लगाइएको बताए। उनले भने, स्वतन्त्रतापछि केही राजनीतिक शक्तिहरूले संघलाई प्रतिद्वन्द्वी मान्थे र यसलाई समाप्त गर्ने इच्छा पहिलेदेखि नै थियो। उनका अनुसार, संघमाथि प्रतिबन्ध प्रशासनिक कारणले मात्र नभई राजनीतिक कारणले लगाइएको थियो।

उनले भने, विश्वका धेरै देशहरूमा तानाशाही दशकौंसम्म चल्यो, तर भारतमा सामाजिक जागरूकता र लोकतान्त्रिक चेतनाका कारण मात्र १९ महिनामा आपतकाल समाप्त भयो। प्रमुख राजनीतिक नेताहरू जेल परे पनि संघका साधारण कार्यकर्ताहरू र लोकतन्त्र समर्थक नागरिकहरूले आफ्नो संघर्ष जारी राखे। यही कारणले लोकतन्त्रको पुनर्स्थापना सम्भव भयो। उनले थपे, यदि समाज सतर्क नभएको भए भारत पनि लामो समयसम्म तानाशाहीको अधीनमा रहन सक्थ्यो।

आम्बेकरले भने, संघको संघर्ष सत्ता प्राप्ति वा केवल संघमाथिको प्रतिबन्ध हटाउनको लागि मात्र थिएन, तर संविधान, लोकतन्त्र र नागरिक स्वतन्त्रताको रक्षा गर्नको लागि थियो। यो शक्ति परिवर्तनको लागि संघर्ष थिएन, तर लोकतान्त्रिक प्रणालीको संरक्षणको लागि थियो। उनले भने, आपतकाल केवल राजनीतिक संघर्ष थिएन, तर राष्ट्रिय चरित्रको परीक्षा थियो। यो भारत तानाशाहीको दिशामा अघि बढ्ने वा लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यताहरू लिएर अगाडि बढ्ने भनेर निर्धारण गर्ने संघर्ष थियो।

भारतीय संविधानका मूल्यमान्यताहरूलाई भारतीय संस्कृतिमा निहित रहेको वर्णन गर्दै उनले भने, स्वतन्त्रता, समानता र भ्रातृत्व जस्ता विचारहरू भारतीय जीवन दर्शनका हिस्सा हुन्। लोकतन्त्र कानूनद्वारा मात्र होइन, सांस्कृतिक चेतना र सामाजिक मूल्यमान्यताहरूद्वारा पनि सुरक्षित हुन्छ। पण्डित दीनदयाल उपाध्यायलाई उल्लेख गर्दै उनले भने, लोकतन्त्रमा जनचेतना सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण तत्व हो। जागरूक समाजले प्रणालीलाई सही दिशामा मार्गदर्शन गर्दछ, र राजनीतिको चरित्र पनि समाजको चरित्रले निर्धारण गर्दछ।

हिन्दुस्थान समाचारको भूमिकाको बारेमा बोल्दै आम्बेकरले भने, एजेन्सीले स्थापनादेखि नै भारतीय भाषाहरू र राष्ट्रिय दृष्टिकोणलाई प्राथमिकता दिएको छ र आज १५ भन्दा बढी भारतीय भाषाहरूमा समाचार सेवाहरू प्रदान गरिरहेको छ। उनले भने, सूचनाको यो द्रुत गतिमा परिवर्तनशील युगमा सत्य, समाज कल्याण र राष्ट्रिय हितमा केन्द्रित समाचार संस्थाहरूको भूमिका अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

संघको शताब्दी वर्षको अवसरमा दिइएको पंच परिवर्तनको आह्वानलाई उल्लेख गर्दै उनले सामाजिक सद्भाव, परिवार व्यवस्थालाई सुदृढ पार्ने, पर्यावरणमैत्री जीवनयापन, कर्तव्यबोध र सामाजिक जागरूकताको महत्त्वलाई लोकतन्त्रलाई सुदृढ पार्न आवश्यक रहेकोमा जोड दिए। उनले भने, भारतको युवा पुस्ता लोकतन्त्र र राष्ट्र निर्माणप्रति प्रतिबद्ध छ। आपतकालको समयमा युवाहरूले लोकतन्त्रको रक्षा गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए र आज पनि देशलाई अगाडि बढाउन उनीहरूमा सकारात्मक ऊर्जा देखिन्छ। उनले भने, लोकतन्त्रको रक्षा गर्नु राजनीतिक दलहरूको मात्र जिम्मेवारी होइन, सम्पूर्ण समाज, परिवार, शैक्षिक संस्था र सामाजिक संस्थाहरूको जिम्मेवारी हो।

जेपी सेनानीहरूलाई सम्मान गरियोकार्यक्रममा बिहार आन्दोलन र आपतकाल विरोधी संघर्षसँग सम्बन्धित जेपी सेनानीहरूलाई सम्मान गरियो। लोकतन्त्रको रक्षामा यी योद्धाहरूको योगदानलाई सम्झँदै उनीहरूलाई अंगवस्त्र, स्मृति चिन्ह र सम्मानपत्र प्रदान गरिएको थियो। उपस्थित व्यक्तिहरूले उनीहरूलाई बधाई दिए र उनीहरूको संघर्षलाई नयाँ पुस्ताको लागि प्रेरणाको रूपमा वर्णन गरे।

बिहार आन्दोलन र आपतकालमा आधारित युगवार्ता र नवोत्थान पत्रिकाहरूको विमोचनकार्यक्रममा बिहार आन्दोलन र आपतकालमा आधारित पाक्षिक पत्रिका युगवार्ता र मासिक पत्रिका नवोत्थान विमोचन गरियो। पत्रिकाहरूले आपतकालको अवधिका घटनाहरू, लोकतन्त्र बचाउने संघर्ष, बिहार आन्दोलनको भूमिका र यससँग सम्बन्धित प्रमुख व्यक्तित्वहरूको योगदानलाई विस्तृत रूपमा दस्तावेजीकरण गरेका छन्। यो प्रकाशन केवल ऐतिहासिक दस्तावेज मात्र होइन तर लोकतान्त्रिक चेतनाको महत्त्वपूर्ण सन्दर्भ ग्रन्थ पनि हो। उनले यो पत्रिकाले नयाँ पुस्तालाई आपतकालको अनुभव र लोकतन्त्रको रक्षा गर्ने संघर्षहरूसँग परिचित गराउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने बताए।

हिन्दुस्थान समाचार / बिशाल