नयाँ दिल्ली, १४ जनवरी (हि.स.)। १५ जनवरीको दिन भारत र नेपालका लागि इतिहासमा एउटा ठूलो त्रासदीका रूपमा अंकित छ। सन् १९३४ मा यही दिन आएको विनाशकारी भूकम्पले दुवै देशमा व्यापक तबाही मच्चाएको थियो। यस भूकम्पको केन्द्र भारतको बिहार क्षेत्र तथा नेपालका सीमावर्ती क्षेत्रहरू छेउछाउ रहेको थियो, जसको तीव्रता रिक्टर स्केलमा ८.४ मापन गरिएको थियो।
भूकम्पका शक्तिशाली झट्काका कारण शहर र गाउँहरूमा भवनहरू ध्वस्त भए। बिहारका धेरै भागमा सडक, पुल र घरहरू पूर्ण रूपमा नष्ट भए भने नेपालमा पनि ठूलो जनधनको क्षति भयो। यस प्राकृतिक प्रकोपमा अनुमानित रूपमा करिब ११ हजार मानिसको ज्यान गएको थियो भने असंख्य मानिस घाइते र घरबारविहीन बने।
सन् १९३४ को यो भूकम्प त्यस समयका सबैभन्दा भयावह प्राकृतिक आपदामध्ये एक मानिन्छ। सीमित स्रोतसाधन र कमजोर सञ्चार व्यवस्थाका कारण राहत तथा उद्धार कार्य अत्यन्त कठिन भएको थियो। यस त्रासदीले तत्कालीन जनजीवनलाई मात्र होइन, भविष्यमा भूकम्प–प्रतिरोधी निर्माण र सुदृढ विपद् व्यवस्थापनको आवश्यकता पनि स्पष्ट रूपमा देखायो।
आज पनि १५ जनवरीको यो मितिले हामीलाई प्रकृतिको अपार शक्तिसँग जुध्न सतर्कता, वैज्ञानिक सोच र मजबुत विपद् व्यवस्थापन प्रणाली कति आवश्यक छ भन्ने सम्झना गराइरहन्छ।
महत्वपूर्ण घटनाक्रम
१७५९ – लन्डनस्थित मोन्टेगुवे हाउसमा ब्रिटिश म्युजियमको स्थापना।
१७८४ – एसियाटिक सोसाइटी अफ बंगालको स्थापना।
१९३४ – बिहारमा आएको भीषण भूकम्पबाट लगभग २० हजार जनाको मृत्यु।
१९४९ – केएम करियप्पा भारतीय थल सेनाका पहिलो कमाण्डर–इन–चीफ बने। त्यसयता १५ जनवरीलाई सेना दिवसका रूपमा मनाइन्छ।
१९४९ – फिल्ड मार्शल केएम करियप्पाले जनरल फ्रान्सिस बुचरबाट भारतीय सेनाको कमान्ड सम्हाले।
१९६५ – भारतीय खाद्य निगमको स्थापना।
१९७५ – पुर्तगालले अंगोलाको स्वतन्त्रताका लागि सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्यो।
१९८६ – सेवानिवृत्त केएम करियप्पालाई फिल्ड मार्शलको उपाधि प्रदान।
१९८६ – इन्डियन एयरलाइन्सको एक व्यावसायिक उडान पहिलोपटक पूर्ण रूपमा महिला चालक दलद्वारा सञ्चालित।
१९८८ – पूर्व बलर नरेन्द्र हिरवानीले वेस्टइन्डिजविरुद्ध पहिलो टेस्टमै १६ विकेट लिएर इतिहास रचे।
१९९२ – बुल्गेरियाले बाल्कन देश म्यासेडोनियालाई मान्यता दियो।
१९९८ – ढाकामा भारत, बंगलादेश र पाकिस्तानबीच त्रिदेशीय शिखर सम्मेलन शुरु।
१९९९ – ‘एनी फ्रेंक घोषणा पत्र’ मा हस्ताक्षर गर्ने पहिलो विश्व नेता संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव कोफी अन्नान बने, पाकिस्तानमा सबै नागरिक प्रशासनिक काम सेना अन्तर्गत।
२००१ – विकिपिडिया शुरु (लन्च) भयो।
२००६ – बेलायती उच्च अदालतले क्वात्रोच्चीका दुई बैंक खातामाथिको प्रतिबन्ध हटायो।
२००७ – सद्दाम हुसेनका सौतेला भाइ तथा इराकी अदालतका पूर्व प्रमुखलाई फाँसी।
२००८ – गेलको बोर्डले दाभोल–बेंगलुरु ग्यास पाइपलाइन परियोजनालाई स्वीकृति दियो।
२००८ – उत्तर प्रदेशकी मुख्यमन्त्री मायावतीद्वारा ‘गंगा एक्सप्रेस–वे परियोजना’ को शिलान्यास।
२००८ – प्रधानमन्त्री मनमोहन सिंहको चीन भ्रमणका क्रममा भारत–चीन सीमा विवादबारे वार्ता।
२००८ – खगोलविद्हरूले पृथ्वीबाट २५ करोड प्रकाश वर्ष टाढाको आकाशगंगामा जीवनका लागि आवश्यक तत्त्व फेला परेको दाबी।
२००९ – दादा साहेब फाल्के पुरस्कार विजेता प्रसिद्ध फिल्म निर्माता तपन सिन्हाको निधन।
२००९ – फिल्म स्लमडग मिलियनेयर ले बाफ्टा पुरस्कारमा स्थान पायो।
२०१० – तीन घण्टाभन्दा लामो अवधिको शताब्दीको सबैभन्दा लामो सूर्यग्रहण।
२०१३ – सिरियाको अलेप्पो विश्वविद्यालयमा रकेट आक्रमण, ८३ जनाको मृत्यु, १५० घाइते।
२०१६ – बुर्किना फासोको औगाडुगुस्थित होटलमा आतंकवादी हमला, २८ जनाको मृत्यु, ५६ घाइते।
२०२० – आईसीसीले रोहित शर्मालाई वर्षको उत्कृष्ट एकदिवसीय क्रिकेटर घोषणा।
२०२० – विराट कोहली ‘आईसीसी स्पिरिट अफ क्रिकेट अवार्ड अफ द इयर’ बाट सम्मानित।
२०२० – रूसका प्रधानमन्त्री दिमित्री मेदवेदेवले मन्त्रिपरिषद्सहित राजीनामा दिए।
२०२० – भारत मौसम विज्ञान विभागले १४५औँ स्थापना दिवस मनायो।
२०२० – आईपीएस अधिकारी आनन्द प्रकाश महेश्वरीले केन्द्रीय रिजर्भ प्रहरी बलका महानिर्देशकको पदभार सम्हाले।
जन्म१८५६ – अश्विनी कुमार दत्त, प्रख्यात राजनीतिज्ञ र समाजसेवी।
१८८८ – सैफुद्दीन किचलू, पञ्जाबका स्वतन्त्रता सेनानी।
१८९९ – ज्ञानी गुरमुख सिंह मुसाफिर, राजनीतिज्ञ तथा प्रसिद्ध पञ्जाबी साहित्यकार।
१९२१ – बाबासाहेब भोसले, महाराष्ट्रका पूर्व मुख्यमन्त्री।
१९२६ – खाशाबा जाधव, हेलसिन्की ओलम्पिकमा कांस्य पदक जित्ने पहिलो भारतीय पहलवान।
१९३२ – जगन्नाथ पहाडिया, राजस्थानका पूर्व मुख्यमन्त्री।
१९३४ – वी. एस. रमादेवी, भारतकी पहिलो महिला मुख्य निर्वाचन आयुक्त।
१९३८ – चुनी गोस्वामी, प्रसिद्ध भारतीय फुटबल खेलाडी।
१९४६ – हरप्रसाद दास, उडिया भाषाका प्रख्यात निबन्धकार र कवि।
१९४७ – सञ्चमान लिम्बू, सिक्किमका पूर्व चौथो मुख्यमन्त्री।
१९५६ – मायावती, राजनीतिज्ञ।
१९५७ – भानुप्रिया, अभिनेत्री।
१९६१ – सरदूल सिकन्दर, पञ्जाबी लोक तथा पप गायक र अभिनेता।
१९८२ – नील नितिन मुकेश, भारतीय अभिनेता।
निधन१७६१ – सदाशिवराव भाऊ, प्रसिद्ध मराठा वीर।
१९९० – आर. आर. दिवाकर, भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसका नेता।
१९९८ – गुलजारीलाल नन्दा, भारतका पूर्व कार्यवाहक प्रधानमन्त्री।
२००४ – मोहम्मद सलीम, १६औँ लोकसभाका सांसद।
२००९ – तपन सिन्हा, प्रसिद्ध फिल्म निर्देशक।
२०१२ – होमाई व्यारावाला, भारतकी पहिलो महिला फोटो पत्रकार।
२०१४ – नामदेव ढसाल, मराठी कवि, लेखक र मानवअधिकारकर्मी।
२०१५ – रामेश्वर ठाकुर, भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसका वरिष्ठ नेता।
महत्वपूर्ण दिवसथल सेना दिवस
हिन्दुस्थान समाचार / भवानी थामी
14 Jan 2026
