काठमाडौँ, २२ अक्टोबर (हि.स.)। नेपालस्थित काठमाडौँको पाटन दरबार सङ्ग्रहालयको मूलचोकमा ठेचोको परम्परागत नवदुर्गा नृत्य प्रस्तुत गरिएसँगै यस वर्षको दुर्गापूजा पर्व औपचारिक रूपमा समापन भएको छ।
परम्पराअनुसार, विजयादशमी र कोजाग्रत पूर्णिमाका अवसरमा दुर्गापूजाका क्रममा मङ्गलबजारमा दुई पटक नवदुर्गा नृत्य प्रस्तुत गरिन्छ। नृत्यका लागि ठेचोस्थित देवता घरबाट मुख्य देवता, मुखौटा, परम्परागत वेशभूषा, गरगहना तथा अन्य सामग्रीसहित देवगण बुधबार खर्पनमा बोकेर मङ्गलबजार पुगेका थिए।
नवदुर्गा नृत्य नेवार समुदायको प्राचीन र पवित्र सांस्कृतिक परम्परामध्ये एक हो। धार्मिक अनुष्ठान, देवीपूजा र नृत्यको यस सङ्गमले पाटन दरबार क्षेत्रलाई रङ्गीन तथा भक्तिमय बनाएको थियो।
ठेचोको नवदुर्गा गुठीका सदस्य विकास मालीका अनुसार, देवीको शक्तिपूजा र सामुदायिक एकताको प्रतीकका रूपमा हरेक वर्ष यो नृत्य आयोजना गरिन्छ। परम्पराअनुसार, ठेचोबाट नवदुर्गा भगवतीलाई मङ्गलबजार ल्याएर मानमानेश्वरी देवीलाई फूल अर्पण गरिन्छ।
मानमानेश्वरी पायो जात्रा व्यवस्थापन समितिका सदस्य माधवश्याम शर्माका अनुसार मानमानेश्वरी देवीको निमन्त्रणामा ठेचोबाट नवदुर्गालाई पाटनको मङ्गलबजार ल्याउने प्राचीन परम्परा रहिआएको छ।
उनका अनुसार, निमन्त्रणापछि नवदुर्गाका देवगण मङ्गलबजारको चोकमा मानमानेश्वरी भवानीसँग भेट गर्छन् र उनलाई माला पहिर्याउँछन्। त्यसपछि नवदुर्गाका तर्फबाट भैरव, बाराही र काली देवीले मानमानेश्वरी भवानीलाई फूल अर्पण गर्नुका साथै बिमिरो (ठूलो कागतीजस्तो फल) उपहारस्वरूप प्रदान गर्छन्।
समितिका सदस्य शर्माका अनुसार, अष्टमातृका र नवदुर्गाबीच सासू-बुहारीको जस्तो सम्बन्ध रहेको मान्यता छ।
हरेक वर्ष विजयादशमी र कोजाग्रत पूर्णिमामा मङ्गलबजारमा प्रस्तुत गरिने यो नृत्य लिच्छवीकालीन परम्परासँग सम्बन्धित छ। यस वर्ष पाटन दरबार सङ्ग्रहालयको ऐतिहासिक मूलचोकमा ठेचोका देवगणले प्राचीन शैली र परम्परागत विधिअनुसार नृत्य प्रस्तुत गरेका थिए।
नृत्य प्रस्तुत गर्नुअघि ११ देवगण, तीन नायक तथा अन्य गुठियारसहित कुल ३४ जनाले देवता घरमा विशेष पूजाअर्चना गरी आशीर्वाद लिएका थिए। यस धार्मिक अनुष्ठानलाई आस्थाको प्रतीकका रूपमा मात्र नभई सांस्कृतिक परम्पराको निरन्तरताका रूपमा समेत लिइन्छ।
यो नृत्य लिच्छवी राजा मानदेवकी इष्टदेवी मनमानेश्वरी (प्राचीन तलेजु) सँग सम्बन्धित छ। पाटन क्षेत्रको सांस्कृतिक धरोहरका रूपमा यो परम्परा आजसम्म जीवित रहेको छ।
स्थानीय बासिन्दा सुनील महर्जनका अनुसार हरेक वर्ष आयोजना हुने यस प्रस्तुतिले नयाँ पुस्तालाई प्राचीन सभ्यता र सांस्कृतिक विरासतसँग जोड्ने काम गर्छ।
हिन्दुस्थान समाचार / बिशाल
