काठमाडौं, १२ नोभेम्बर (हि.स.)। धार्मिक आस्था, प्राकृतिक सौन्दर्य तथा जैविक विविधताले सम्पन्न नेपालको रसुवा जिल्लास्थित प्रसिद्ध तीर्थस्थल गोसाइँकुण्डमा पुनः स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकको आगमन बढ्न थालेको छ।

गत २६ अगस्तमा भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीका कारण सडक तथा पैदलमार्गमा क्षति पुगेपछि यहाँको पर्यटन व्यवसाय प्रभावित भएको थियो। यद्यपि, अहिले आवागमन क्रमशः सहज बन्दै गएसँगै पर्यटन गतिविधि पनि पुरानै लयमा फर्किन थालेका छन्।

गोसाइँकुण्ड गाउँपालिकाका अध्यक्ष कैसाङ नुर्पु तामाङले बाढीपछि केही समय सुस्ताएको पर्यटन क्षेत्र पुनः सक्रिय हुन थालेको जानकारी दिएका छन्। पर्यटकको सङ्ख्या बढ्न थालेपछि होटल व्यवसायी, पथप्रदर्शक, यातायात मजदुर तथा अन्य साना व्यवसायीलाई राहत मिल्न थालेको छ।

अध्यक्ष तामाङले भने, बाढीपछि केही समयसम्म पर्यटन गतिविधि लगभग ठप्प भएको थियो। अहिले बाटो सहज भएसँगै स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटक आउन थालेका छन्। उनले गाउँपालिकाले पैदलमार्गको मर्मत तथा पर्यटकको सुरक्षा र सुविधाका लागि आवश्यक समन्वय गरिरहेको बताए।

लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जका सूचना अधिकारी तथा संरक्षण अधिकृत गणेशप्रसाद तिवारीले पनि बाढीपछि अवरुद्ध भएको आवागमन सहज भएसँगै गोसाइँकुण्ड क्षेत्रमा पर्यटकको आगमन नियमित हुन थालेको बताए। उनका अनुसार निकुञ्जले यहाँको प्राकृतिक वातावरण तथा जैविक विविधता संरक्षणका लागि विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ।

नागरिक समाज रसुवाका अध्यक्ष बाबुलाल तामाङका अनुसार सडक तथा पैदलमार्गको अवस्थामा सुधार आएपछि गोसाइँकुण्ड आउने तीर्थयात्री तथा पदयात्रीको सङ्ख्या बढ्न थालेको छ। बाढीका कारण बाटोमा क्षति पुगेपछि केही समय पर्यटन गतिविधि प्रभावित भएको थियो।

स्थानीय होटल व्यवसायी सन्तोष घलेले पछिल्लो समय गोसाइँकुण्ड पुग्ने स्वदेशी पर्यटक तथा युवाहरूको सङ्ख्या बढिरहेको बताए। पहिले जनैपूर्णिमा र गङ्गा दशहराका अवसरमा मात्रै तीर्थयात्रीको बढी भीड लाग्ने गरे पनि अहिले वर्षभरि नै पदयात्रा तथा घुमफिरका लागि पर्यटक आउन थालेका छन्।

घलेका अनुसार, पैदलमार्गको दिगो स्तरोन्नति, सञ्चार सुविधा तथा आधारभूत पूर्वाधार विकासमा ध्यान दिन सके यस क्षेत्रको पर्यटनले स्थानीय बासिन्दाको जीविकोपार्जनका साथै राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा समेत योगदान पुर्‍याउन सक्छ।

समुद्री सतहबाट ४,३८० मिटरको उचाइमा गोसाइँकुण्ड

लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज क्षेत्रमा अवस्थित गोसाइँकुण्ड समुद्री सतहबाट ४,३८० मिटरको उचाइमा रसुवा जिल्लाको गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका ६ मा रहेको छ। करिब १३.८० हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको यस तालको लम्बाइ ६२५.५५ मिटर, चौडाइ ३०२ मिटर र गहिराइ २६ मिटर रहेको छ। यसमा करिब १४ लाख ७२ हजार घनमिटर पानी रहेको अनुमान छ।

हिन्दू तथा बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको साझा आस्थाको केन्द्र गोसाइँकुण्ड प्राचीनकालदेखि नै धार्मिक महत्त्व बोकेको स्थल हो। हिन्दू धार्मिक ग्रन्थहरूका अनुसार, समुद्र मन्थनबाट निस्किएको हलाहल विष सेवन गरेपछि भगवान् शिवले आफ्नो तिर्खा र जलन शान्त पार्न त्रिशूलले पहाडमा प्रहार गरी पानी निकालेका थिए।

त्यही पानीबाट गोसाइँकुण्डको निर्माण भएको धार्मिक विश्वास छ। त्रिशूल प्रहारबाट पानी निस्किएको मान्यताका कारण यस क्षेत्रलाई त्रिशूलधारासँग पनि जोडेर हेर्ने गरिन्छ।

स्थानीय समुदायमा गोसाइँकुण्डलाई विभिन्न नामले चिनिन्छ। तामाङ समुदायले यसलाई 'ग्यो' वा 'छोकर', शेर्पा समुदायले 'घ्यो', तिब्बती समुदायले 'छो' तथा नेवार समुदायले 'शिलु' भन्ने गर्छन्।

गोसाइँकुण्ड आसपास भैरवकुण्ड, सरस्वतीकुण्ड, सूर्यकुण्ड, चन्द्रकुण्ड, दूधकुण्ड तथा गणेशकुण्डलगायत अन्य धेरै कुण्डहरू रहेका छन्। यहाँस्थित ऐतिहासिक अमरसिंह गुफा तथा स्थानीय तामाङ समुदायको मौलिक संस्कृतिसमेत पर्यटकका आकर्षणका केन्द्र हुन्।

रामसार सूचीमा समेत सूचीकृत गोसाइँकुण्ड

गोसाइँकुण्ड क्षेत्रको पारिस्थितिक महत्त्वलाई ध्यानमा राख्दै यसलाई ५ अक्टोबर २००७ मा रामसार सूचीमा समावेश गरिएको थियो। यहाँ हिउँ चितुवा, रातो पाण्डा, कस्तुरी मृग तथा हिमाली थारजस्ता वन्यजन्तुका साथै लालीगुराँस, सुनाखरी तथा अन्य हिमाली वनस्पतिहरू पाइन्छन्।

गोसाइँकुण्ड नेपालको प्रमुख धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्यहरूमध्ये एक हो। यस क्षेत्रले हेलम्बु, लाङटाङ तथा तामाङ सम्पदा पदमार्गलाई समेत जोड्ने काम गर्छ।

विशेषगरी मई-जुन महिनामा पर्ने गङ्गा दशहरा तथा जुलाई-अगस्तमा मनाइने जनैपूर्णिमाका अवसरमा यहाँ ठूलो धार्मिक मेला लाग्ने गर्छ। रसुवाका पुरोहित टङ्कप्रसाद ढकालका अनुसार बालाचतुर्दशीका अवसरमा पनि यहाँ विशेष धार्मिक अनुष्ठान आयोजना गरिन्छ।

हिन्दुस्थान समाचार / बिशाल