नयाँ दिल्ली, 14 अगस्त (हि.स.)। केन्द्र सरकारले शुक्रवार साल 2027 को जनगणनाको दोस्रो चरण अर्थात् जनसङ्ख्या गणनाका लागि 40 वटा प्रश्नको प्रश्नावली अधिसूचित गरेको छ। यसमा मानिसहरूको गणना हुनेछ। पहिलोप टक जनगणना अन्तर्गत जाति सम्बन्धी जानकारी पनि सङ्कलन गरिनेछ। यस प्रश्नावलीमा नागरिकहरूको व्यक्तिगत, सामाजिक, शैक्षिक र आर्थिक जानकारीसँग सम्बन्धित प्रश्नहरू समावेश छन्। मानिसहरूलाई उनीहरूको कोभिड-19 खोप, ब्याङ्क खाता, आधार, मतदाता परिचयपत्र र अन्य जानकारीका बारेमा पनि सोधिनेछ।

गृह मन्त्रालय अन्तर्गत भारतको महापंजीयक र जनगणना आयुक्तले शुक्रवार जारी गरेको अधिसूचनामा जनगणना अधिकारीहरूलाई घरपरिवारबाट 40 वटा बिन्दुसँग सम्बन्धित जानकारी सङ्कलन गर्न अधिकृत गरिएको छ।

अधिसूचना अनुसार, जनगणना अधिकारीहरूले आफ्नो तोकिएको स्थानीय क्षेत्रभित्र बसोबास गर्ने मानिसहरूलाई पारिवारिक अनुसूची मार्फत यी प्रश्नहरूको जवाफ सोध्न सक्नेछन्। प्रश्नावलीमा व्यक्तिको नाम, परिवारको प्रमुखसँगको सम्बन्ध, लिङ्ग, जन्म मिति र उमेर, वैवाहिक स्थिति, विवाहको उमेरदेखि लिएर जीवनसाथीको नाम र घोषित राष्ट्रियता सम्मको जानकारी समावेश छ।

यस बाहेक धर्म, अनुसूचित जाति/जनजाति/जाति, अभिभावकको विवरण, दिव्यांगता, मातृभाषा र अन्य भाषाहरूको ज्ञान, साक्षरता र डिजिटल साक्षरता र शैक्षिक संस्थामा शिक्षा प्राप्त गर्ने अवस्थाबारे पनि जानकारी लिइनेछ। व्यक्तिको उच्च शैक्षिक स्तर र विषय/संकायसँग सम्बन्धित प्रश्नहरू पनि प्रश्नावलीमा समावेश छन्।

रोजगार र आर्थिक गतिविधिसँग सम्बन्धित जानकारीका लागि यो सोध्नेछ कि व्यक्तिले अघिल्लो वर्षको कुनै पनि समयमा काम गरेको छ कि छैन, उसको आर्थिक गतिविधिको श्रेणी के हो, पेशा के हो, उद्योग, व्यापार वा सेवाको प्रकृति के हो र कामदारको श्रेणी के हो। गैर-श्रमिक र सीमान्त र अर्ध-सीमान्त कामदारहरूका लागि, गैर-आर्थिक गतिविधि र जागिर खोज वा कामको लागि उपलब्धताको बारेमा पनि जानकारी खोजिनेछ।

प्रश्नावलीमा कार्यस्थल, जन्म स्थान, पूर्व निवास स्थान, स्थान परिवर्तनको कारण, अघिल्लो बसाइँसराइपछि गाउँ वा शहरमा बस्ने अवधि र स्थायी निवासको ठेगानासँग सम्बन्धित प्रश्नहरू पनि छन्। हाल विवाहित, विधवा, सम्बन्धविच्छेदित र छुट्टिएका महिलाहरूका लागि, जीवित बच्चाहरूको सङ्ख्या र जीवित जन्मेका बच्चाहरूको सङ्ख्यासँग सम्बन्धित प्रश्नहरू पनि समावेश छन्।

यस बाहेक कोभिड-19 खोपको स्थान, ब्याङ्क खाताहरूको कूल सङ्ख्या, मोबाइल नम्बर र आधार नम्बर, यदि उपलब्ध छ भने, सोधिनेछ। मतदाता परिचयपत्र नम्बर, भारतीय पासपोर्ट धारकको पासपोर्ट नम्बर र ड्राइभिङ लाइसेन्सको उपलब्धता सम्बन्धी जानकारी पनि प्रश्नावलीको हिस्सा हुन्।

उल्लेख्य, जनगणना-2027 दुई चरणमा सम्पन्न भइरहेको छ। पहिलो चरणमा घर सूचीकरण र आवास गणना र दोस्रो चरणमा जनसङ्ख्या गणना गरिनेछ। अधिसूचित प्रश्नावलीले दोस्रो चरणमा अर्थात् जनसङ्ख्या गणनाको क्रममा प्रत्येक व्यक्ति र परिवारसँग सम्बन्धित सामाजिक, आर्थिक, शैक्षिक र जनसांख्यिकीय जानकारी सङ्कलन गर्ने आधार बन्नेछ।

/ बिशाल