तेहरान/वासिङ्टन, २३ अगस्त (हि.स.)। होर्मुज जलडमरूमध्यमा वर्चस्वलाई लिएर अमेरिका र इरानबीच जारी तनाउ अब आर्थिक मोर्चामा थप चर्किने संकेत देखिएको छ। अमेरिकाले इरानविरुद्ध ठूलो आर्थिक कारबाहीको चेताउनी दिएपछि तेहरानले आफ्ना छिमेकी मुलुकहरूलाई वासिङ्टनको आर्थिक अभियानमा साथ नदिन चेताउनी दिएको छ। इरानले अमेरिकालाई सहयोग गर्ने देशलाई आफ्नो शत्रुका रूपमा व्यवहार गर्ने चेताउनीसमेत दिएको छ।
अमेरिकाले सोमबार इरानविरुद्ध थप कडा आर्थिक प्रतिबन्ध घोषणा गर्न सक्ने बताइएको छ। अमेरिकी वित्तमन्त्री स्कट बेसेंटले पत्रकार सम्मेलनमार्फत नयाँ कदम सार्वजनिक गर्ने सम्भावना छ।
यसै वर्ष फरवरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि हवाई हमला शुरु गरेयता करिब छ महिना बितिसकेको छ। हाल दुवै पक्षबीच प्रत्यक्ष गोलीबारी नभए पनि शान्ति वार्तातर्फ अघि बढ्ने कुनै स्पष्ट संकेत देखिएको छैन। होर्मुज जलडमरूमध्यबाट तेल ढुवानी लगभग ठप्प भएको छ। तेहरानले उक्त महत्वपूर्ण जलमार्ग हुँदै जान खोज्ने कुनै पनि अनधिकृत तेल ट्यांकरमाथि आक्रमण गर्ने चेताउनी दिएको छ।
प्रतिबन्धका कारण इरानको अर्थतन्त्र यसअघि नै दबाउमा छ। अमेरिकी वित्तमन्त्री बेसेंटले सोमबार इरानमाथि ‘इतिहासकै सबैभन्दा कडा प्रतिबन्ध’ लगाउने घोषणा गर्न सक्ने बताइएको छ। उनले चीनलाई समेत वासिङ्टनसँग सहकार्य गर्न आग्रह गरेका छन्। एनालिटिक्स फर्म ‘केप्लर’ का सन् २०२५ का तथ्यांकअनुसार, चीनले इरानबाट निर्यात हुने कुल तेलको ८० प्रतिशतभन्दा बढी खरिद गर्छ।
‘अरब न्युज’, ‘द न्युज’ र ‘अल जजिरा’ का रिपोर्टअनुसार, इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का सचिव मोहसिन रेजाईले छिमेकी देशहरूलाई अमेरिकाको आर्थिक युद्धमा सहभागी नहुन चेताउनी दिएका छन्। उनले अमेरिकी आर्थिक अभियानमा सहयोग गर्ने देशलाई इरानले लक्षित गर्ने बताएका छन्।
सरकारी प्रसारक आईआरआईबीलाई शनिबार दिएको अन्तर्वार्तामा रेजाईले सबै छिमेकी देशलाई अमेरिकासँगको आर्थिक युद्धमा सहभागी नहुन आग्रह गर्दै चेताउनी नमाने उनीहरूलाई शत्रुका रूपमा लिइने बताएका छन्। उनका अनुसार, छिमेकी देशहरूले इरानको आग्रह नमाने फारसको खाडी र होर्मुज जलडमरूमध्यबाट हुने तेल निर्यात रोक्न सकिनेछ। उनले ‘तेलको एक थोपा पनि बाहिर जान नदिने’ चेताउनी दिएका छन्।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ‘ट्रुथ सोसल’ मार्फत नयाँ प्रतिबन्धले इरानको आर्थिक जीवनरेखाका रूपमा रहेका तेल तस्करी सञ्जाल, वित्तीय हस्तान्तरण, एक्सचेन्ज हाउस, जहाज दर्ता तथा अगाडिका कम्पनीहरूलाई लक्षित गर्ने बताएका छन्।
ट्रम्पले यसलाई ‘इकोनोमिक डी-डे’ को संज्ञा दिँदै इरानलाई अलग्याउन र पराजित गर्न अमेरिकाका सबै सहयोगी राष्ट्रले वासिङ्टनको साथ दिनुपर्ने बताएका छन्। उनले इरानले आणविक शक्ति बन्ने सपना त्याग्नुपर्ने र आणविक हतियार राख्न नदिइने बताएका छन्।
यसको जवाफमा रेजाईले ट्रम्पका कदमले विश्वव्यापी आणविक सुरक्षालाई बलियो बनाउनुको सट्टा आणविक असुरक्षा बढाएको दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार, तेहरानविरुद्ध वासिङ्टनको नीतिका कारण विभिन्न देशमा आणविक हतियार हासिल गर्ने रुचि बढेको छ।
इरानका प्रथम उपराष्ट्रपति मोहम्मद रजा अरेफले पनि ट्रम्पको आर्थिक युद्ध शुरु गर्ने चेताउनीको आलोचना गरेका छन्। उनले अमेरिकी प्रतिबन्धले इरानी जनताको संकल्प कमजोर पार्न नसक्ने बताएका छन्। विदेशमन्त्री सैयद अब्बास अरागचीले पनि ट्रम्पको आलोचना गरेका छन्।
यसैबीच, बाल्कन राष्ट्र बुल्गेरियाले इरानसँगको बढ्दो तनाउबीच दुई अमेरिकी केसी-१३५ ट्यांकर विमान आफ्नो देशबाट प्रस्थान गरेको जनाएको छ। बुल्गेरियाका रक्षामन्त्री दिमितार स्टोयानोभका अनुसार, ती दुई अमेरिकी ट्यांकर विमान बुल्गेरियाको बेजमर एयरबेसबाट प्रस्थान गरेका हुन्।
इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाईले शनिबार अमेरिकाको आसन्न घोषणा संयुक्त राष्ट्रसंघका प्रत्येक स्वतन्त्र सदस्य राष्ट्रमाथि अतिरिक्त क्षेत्रीय सार्वभौमसत्ता थोपर्ने प्रयास भएको बताएका छन्। उनले अन्तरराष्ट्रिय कानुनमा यस्तो ‘सेकेन्डरी’ प्रतिबन्धको कुनै आधार नरहेको दाबी गरेका छन्।
यसअघि इरानी सशस्त्र बलका प्रमुख मेजर जनरल अली अब्दुल्लाहीले पनि इरानले शत्रुका धम्कीको सैन्य रूपमा ‘कडा, दण्डात्मक र विनाशकारी जवाफ’ दिने चेताउनी दिएका थिए।
हिन्दुस्थान समाचार / बिशाल
